Wanneer begint de filosofische lente?

Lust en filosofie: het is nooit echt een gelukkig huwelijk geweest. De meteorologische en gevoelsmatige lente is begonnen en de bijbehorende kriebels zijn er als de kippen bij. Vooral voor mannen blijkt het in deze periode van het jaar moeilijk om oerinstincten te onderdrukken (het fenomeen rokjesdag is bedacht voor en door de man, om een voorbeeld te noemen). Vrouwen krijgen van het lenteweer eerder – wreed maar vermakelijk grapje van Moeder Natuur – de neiging tot de meest aseksuele bezigheid der bezigheden: schoonmaken en opruimen.

La Primavera (De Lente), Botticelli

Hoe dan ook; de lente is onder mens en dier het seizoen van de verleiding. Filosofen (mannen) hebben, gek genoeg, over het algemeen een broertje dood aan lust en hartstocht. Een greep uit het aanbod:

Volgens Aristoteles hebben alle functies (oerdriften) van ons lichaam eigenlijk een hogere bestemming en kun je er dus beter niet aan toegeven. Zien, dat doe je met je ogen, maar daadwerkelijk zien, de waarheid zien, dat doe je met je verstand. Redelijkheid staat voorop en je dient heer en meester te zijn over je zinnelijke driften.

Bij de Stoïcijnen vinden we evenmin heil. Zij leefden volgens de rede omdat dat zou leiden tot een deugdelijk leven; en dat is nu juist wat men moet nastreven. Je moet inzicht in de juiste waarden krijgen, en vervolgens daarnaar handelen. Hartstochten, lusten en driften leiden ons van die inzichten af en dus moet de mens daar voortdurend weerstand tegen bieden. Een ziel vrij van hartstochten is het hoogst haalbare goed.

Zelfs Epicurus predikt geen teugelloos jagen naar zinnelijke lust. Hij ziet geluk wel als doel van de mens en zegt dat je dat kunt bereiken door te genieten van lust en onlust te vermijden. Maar hij heeft wel een duidelijke opvatting over wat dat is, ‘genieten van lust’: uitspattingen van welke soort dan ook leiden gewoonlijk tot ongeluk. Ons streven naar geluk (lust) moet dus door onze rede in de juiste banen worden geleid.

De filosofische stroming der Sceptici (‘echte kennis bestaat niet’) leek ernaar te streven vrij van oordeel te zijn – alle filosofische theorieën zijn geen doel op zich, het ideaalbeeld is de eruit volgende oordeelloosheid. Toch benadrukken ze steevast de betrekkelijkheid van alle waarnemingen en verschijnselen. Dat is in het kader van verleiding, flirten en lentekriebels, dan toch een beetje een domper.

Wat is er aan de hand? Gaan menselijke hartstochten niet samen met filosofische gedachten? Misschien is het de staat van rede- en radeloosheid, van het compleet irrationele gedrag van verliefde mensen die ervoor zorgt dat filosofen hun handen er niet aan branden. Immers;

‘For those in love with certainty, seduction is no territory in which to stray. Every smile and word lead to a dozen if not twelve thousand possibilities. Remarks that in normal life (that is, life without love) can be taken at face value now exhaust dictionaries with their possible meanings. And for the seducer, the doubts reduce themselves to a central question, faced with the trepidation of a criminal awaiting sentence: Doe s/he, or does s/he not, desire me?
(Uit: Alain de Botton, Essays in love)

Friedrich Nietzsche

Zo’n tweeduizend jaar na Aristoteles, de Stoïcijnen, Epicurus en de Sceptici, was daar dan ineens toch een filosoof die het aandurfde. Hij heette Nietzsche en schreef, onbedoeld, een lofgedicht op de lente, getiteld Alle lust wil eeuwigheid:

O mens! Geef acht!
Wat spreekt de diepe middernacht?
‘Ik sliep, ik sliep -,
‘Uit diepe droom ik wakker lag: –
‘’t Heelal is diep,
‘En dieper dan de dag zich dacht.
‘Diep is haar pijn -,
‘Lust – dieper nog dan ’t harte lijdt:
‘Pijn spreekt: Verdwijn!
‘Doch alle lust wil eeuwigheid -,
‘-wil diepe, diepe eeuwigheid!’

(Uit: Friedrich Nietzsche, Aldus sprak Zarathustra. Vert. H. Marsman)

Advertenties

Een gedachte over “Wanneer begint de filosofische lente?

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s