De 9 levens van de Ara Pacis (II)

Het Ara Pacis Museum in Rome is tijdelijk (tot 4 april) gesloten voor publiek. In de tussentijd blijft de Ara Pacis op Orpheus kijkt om online open: in drie delen volg je het indrukwekkende verhaal – bijna letterlijk van nul tot nu – achter het marmeren monument, dat werd gebouwd, verdween, weer werd gevonden en meerdere malen de inzet werd in een politieke machtsstrijd. Kortom, een monument dat wel 9 levens lijkt te hebben gehad. Vandaag deel II: de herontdekking en het fascisme (lees hier deel I).

De Ara Pacis zoals het tot zo'n vijftien jaar geleden in Rome te bezoeken was.

In de eeuwen na de oudheid raakte de Ara Pacis in de vergetelheid. Pas in de 16e eeuw zou het monument weer van zich laten horen. Dan koopt kardinaal Giovanni Ricci uit Montepulciano negen blokken marmer op die, zoals later zou blijken, afkomstig zijn van het vredesaltaar. Daarna blijft het weer lange tijd stil, totdat in 1859 door werkzaamheden in het Palazzo Peretti te Rome de fundamenten van het altaar aan het licht komen. Talloze fragmenten werden opgegraven en raakten verspreid over de wereld: delen werden onder andere verkocht aan de Galleria degli Uffizzi in Florence en het Louvre in Parijs. Pas in 1903 zouden alle brokstukken definitief herkend worden als behorend tot de beroemde Ara Pacis, dankzij de Duitse archeoloog Friedrich Von Duhn.

Kort daarop werd er van overheidswege een officiële opgraving georganiseerd, mede gefinancierd door de eigenaar van Palazzo Peretti, Edoardo Amalgià. Toen men ongeveer de helft van het monument had blootgelegd en 53 fragmenten waren opgegraven, bleken de omstandigheden van de opgraving toch te complex en staakte men de operatie. Pas in 1937 besloot de (fascistische) Italiaanse regering de opgraving weer op te pakken, met het oog op de viering van de tweeduizendste geboortedag van keizer Augustus in dat jaar. Tussen juni en september 1938 werd tenslotte de locatie aan de Via di Ripetta, naast het mausoleum van Augustus, door de architect Ballio Morpurgo klaargemaakt om de Ara Pacis opnieuw op te bouwen. Er werd een verhoging aangebracht waar het vredesaltaar op moest komen te staan, en een overdekking in de vorm van een portico moest beschutting bieden. Tenslotte werden de complete Res Gestae, het publieke ‘testament’ van keizer Augustus, op een muur aangebracht. Toepasselijk genoeg werd de (her)inauguratie van het monument op de nieuwe locatie gehouden op 23 September, de geboortedag van Augustus.

De stadswijk op het huidige Piazza Augusto Imperatore, die het veld moest ruimen voor de 'liberazione' van Mussolini.
Het Piazza Augusto Imperatore na de 'liberazione'.

Waarom stak Mussolini zoveel tijd, geld en moeite in de Ara Pacis? In 1922 was in Italië officieel de geschiedenis van het fascisme begonnen, met Mussolini’s zogenaamde mars op Rome. Het fascistische regime kreeg de touwtjes in handen en Mussolini kon zijn grootse plannen voor Italië, en in het bijzonder Rome, tot uitvoering gaan brengen. De reconstructie van de Ara Pacis was onderdeel van deze plannen. Mussolini wilde het mausoleum van Augustus in oude glorie herstellen en veegde hiervoor een complete Romeinse stadswijk van de kaart. Ook de Ara Pacis moest op dit pas gecreëerde ‘plein’ geplaatst worden, aan de kant van de Tiber.

Op 21 April 1924 sprak Benito Mussolini op het Campidoglio over ‘de problemen van Rome’. De grandeur van het antieke Rome moest volgens hem weer zichtbaar worden door middel van de liberazione (bevrijding) van de monumenten uit de oudheid. Ze moesten dus worden ontdaan van latere toevoegingen en op die manier opnieuw onthuld worden. Want, zo meende Mussolini, voor het eerst sinds Augustus was Italië weer zo groot als het oude Rome.

23 September 1938; de constructie van architect Morpurgo (nog niet voltooid). Op de muur zijn ook de Res Gestae zichtbaar.

Zijn ideeën werden werkelijkheid in het stadsbeeld van Rome. Mussolini nam verschillende elementen uit de geschiedenis van Italië en gebruikte ze om zijn eigen boodschap te verkondigen. Die oude elementen krijgen in hun nieuwe verband een eigen betekenis en geven inzicht in de sociale, politieke en maatschappelijke processen en achtergronden.

Het Ara Pacis-‘project’ past precies in het plan van de ‘bevrijding’ van antieke monumenten. De Duce heeft dit erfgoed van keizer Augustus voor zijn eigen (politieke) doeleinden gebruikt. Nu nog wanneer men het Piazza Augusto Imperatore bezoekt in Rome, waar de Ara Pacis zich bevindt, is de bouwstijl van de fascistische architectuur herkenbaar. Het plein had zelfs niet eens bestaan als Mussolini niet had besloten het mausoleum van Augustus te ‘bevrijden’. Het reconstrueren van de Ara Pacis in combinatie met de Res Gestae was een daad van pure propaganda, met een boodschap die niet mis te verstaan was.

De Ara Pacis zou niet geheel ongeschonden alle oorlogsjaren doorstaan. Hoe het het monument de tweede helft van de 20ste eeuw is vergaan, komt de volgende keer aan bod.

Advertenties

Een gedachte over “De 9 levens van de Ara Pacis (II)

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s