De wereld, en hoe het zo gekomen is

ptolemaeus2

Wereldkaart van Ptolemaeus, 2e eeuw n.Chr.

 
‘De mensheid heeft langer zónder de nul bestaan dan met dit getal.’ Hoe vreemd dat ook klinkt, toch is het zo. De nul, waar was die ook voor nodig? ‘Niets’ hoefde niet geteld, gewogen of betaald te worden in een wereld van jacht, visserij en ruilhandel, zo vertelt Michiel van Straten ons in zijn boek Tien verdwenen dagen, overde menselijke maat achter ons wereldbeeld’. Waar het verwarrend werd, gaat hij verder, was in het aangeven van het verschil tussen, zeg, 8 en 80, of 800. ‘Het waren de Babyloniërs die aan de grootste verwarring een eind maakten.’ In hun spijkerschrift gaven ze met een dubbele ‘spijker’ leegte aan, niets. Het was nog geen getal nul, maar het zou de weg effenen voor de komst ervan.

 

Leonardo Pisano (Fibonacci)

Leonardo Pisano (Fibonacci)

SUNYA, SIFR, CIJFER
Het waren de Indiërs die verder gingen met ‘het niets’ – zij noemde de leegte van de Babyloniërs sunya, een woord dat later door Arabieren werd overgenomen als sifr. Het woord sifr duidde dus oorspronkelijk op een leegte, op het latere getal nul, maar werd zo belangrijk dat het zijn naam later gaf aan het verzamelwoord: ‘Chiffre, cypher, cijfer: de nul zou boven zichzelf uitstijgen, boven alle andere cijfers zelfs.’

De geschiedenis van de nul gaat verder, komt onderweg Aristoteles tegen, die ‘een grote en langdurige invloed op de ban van de nul’ had. Het getal niets moest daarna des te harder werken om geaccepteerd te worden. Via de bijbel en de Italiaanse architect Brunelleschi leidt de weg van de nul uiteindelijk naar Pisa, naar ene Leonardo Pisano (beter bekend als Fibonacci). Zijn Liber Abaci was een van de wiskundige boeken die de Arabisch/Indische cijfers toegankelijk maakte voor een breder publiek, voor de rest van de wereld en uiteindelijk, voor het wereldbeeld van nu.

ONTDEKKINGSVERHALEN
De mensheid heeft het dus geruime tijd zonder het getal nul gedaan. En wist je dat, door een aanpassing van de kalender, tien data in 1582 helemaal nooit hebben bestaan? En dat er een wetenschapper bijna krankzinnig werd in zijn zoektocht naar de precieze lengte van de meter?

‘Ontdekkingsschrijver’ Michiel van Straten onderzoekt in Tien verdwenen dagen alledaagse dingen, die in hun alledaagsheid wel degelijk ons wereldbeeld bepalen. Getallen, de tijd en meters bijvoorbeeld, zijn schijnbaar objectieve gegevens, toch? Toch niet. Er schuilen verrassende, verhelderende verhalen achter de ‘gegevens’ die wij bepalend laten zijn voor onze blik op de wereld. Het verhaal over hoe de nul boven zichzelf uitsteeg, is slechts een voorbeeld van waar het boek vol mee staat: verhalen in de categorie ‘hoe het zo gekomen is’.

 

MEER LEZEN?
Tien verdwenen dagen
Tien verdwenen dagen

Michiel van Straten
ISBN 9789045090702
Uitgeverij Atlas Contact
€ 24,95

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s