Rafaël

Koffie met Bramante en Rafaël

Het Chiostro del Bramante in Rome

Gisteren werden de Sibillen geïntroduceerd, de waarzegsters van het oude Rome die de toekomst voorspelden in Griekse hexameters. Hoewel Michelangelo’s Sibillen, op het wereldberoemde plafond van de Sixtijnse Kapel, de meeste aandacht hebben gekregen, zijn de vrouwelijke profeten uit de oudheid ook elders in Rome te vinden. Je kunt ze bijvoorbeeld vinden op een prachtige, verstilde plek midden in de stad, net achter de chaos van Piazza Navona.

CHIGI’S RIJKDOM

Die andere grote meester van de 16e eeuw, Rafaël, maakte in 1515 een meer dan zes meter brede schildering van de Sibillen. Hij deed dat in opdracht van een rijke bankier uit Siena met de naam Agostino Chigi. Chigi’s rijkdom had hem ver gebracht: de paus gaf hem toestemming om twee kapellen in de Santa Maria della Pace, een kerk in het centrum van Rome, voor zichzelf te houden.

Het fresco is een prachtig voorbeeld van perfecte en elegante schoonheid zoals gezien door Rafaëls renaissance-ogen. De kijker ziet hemelse engelen die een goddelijke boodschap komen brengen, en de Sibillen die de boodschap op aarde verkondigen. In de iconografie van de renaissance hadden de Sibillen een rol van betekenis, zoals ook blijkt uit de afbeelding van deze waarzegsters op het plafond van de Sixtijnse Kapel. Een verklaring voor de populariteit van de Sibillen is dat deze ‘heidense profeten’ volgens de Kerkvaders en andere christelijke auteurs de komst van Christus hadden voorspeld.

De Sibillen van Rafaël

Je kunt dit fresco bewonderen in de Santa Maria della Pace, de kerk aan het einde van het schilderachtige straatje Via della Pace. Nog mooier wordt het echter wanneer je Rafaëls meesterwerk bekijkt vanuit het kunstwerk van een andere grote meester: architect Donato Bramante.

BRAMANTE IN ROME

Bramante (1444-1515) had al een carrière achter de rug als hofarchitect en schilder in Milaan, toen zijn opdrachtgever (groothertog Ludovico Sforza) verdreven werd door de Fransen. Bramante trok naar Rome, waar hij meer kans op werkgelegenheid had. Paus Julius II (della Rovere) bezorgde hem inderdaad verschillende opdrachten, waardoor hij zich al snel kon meten met die andere beroemde architect (en schilder): Michelangelo.

Het was het jaar 1500 toen Bramante van een zekere kardinaal Oliviero Carafa de opdracht kreeg om bij de Chiesa di Santa Maria della Pace een kloostergang te ontwerpen. Bramante maakte er een prachtig gebouw van, dat een rust en elegantie uitstraalt die ook de bezoeker van nu niet kan ontgaan. Het werd een typisch voorbeeld van renaissancearchitectuur, met een rechthoekige plattegrond, en een opbouw in twee verdiepingen met elk hun eigen stijl.

Bekijk het Chiostro del Bramante met Google Streetview.

Toegang naar de Sibillen via de loggia

KOFFIE IN HET CHIOSTRO

Tegenwoordig kun je bij Bramante op de koffie gaan. Caffettaria Dart is gevestigd in de loggia op de tweede verdieping, waar je plaats kunt nemen op de ‘stoeltjes’ die onderdeel zijn van Bramante’s architectonische ontwerp en die eens in gebruik waren van de monniken. Om er te komen loop je voorbij de kassa naar binnen. Wil je toegang tot de rest van het Chiostro, een cultureel centrum waar vaak prachtige tentoonstellingen worden georganiseerd, dan zul je een kaartje moeten aanschaffen.

BEZOEKEN
Chiostro del Bramante
Arco della Pace 5
www.chiostrodelbramante.it

Kunst met kerst: decembertentoonstellingen

De kerstvakantie staat voor de deur, en dat betekent eindelijk tijd om weer eens een bezoek aan een museum te brengen. Wat kun je waar bekijken? Hieronder vind je de mooiste tentoonstellingen op het gebied van (kunst)historie die er nu te zien zijn!

Frans Halsmuseum, Haarlem
De Hollandse Michelangelo. Cornelis van Haarlem (1562-1638)
t/m 20 januari 2013

Geïnspireerd door het internationale Maniërisme en Italiaanse meesters als Michelangelo werkte Cornelis van Haarlem in een maniëristische stijl. Hierbij worden figuren verfraaid door ze uit te rekken en in elegante, gedraaide en ingewikkelde houdingen weer te geven. De compositie van het schilderij en het weergeven van naakte lichamen lijken belangrijker dan het weergegeven verhaal. Cornelis van Haarlem beheerste deze stijl tot in perfectie en geldt als één van de meest uitgesproken maniëristische schilders in de Noordelijke Nederlanden.
In de tentoonstelling zijn voor het eerst circa 45 werken van Cornelis van Haarlem bij elkaar te zien. De schilderijen zijn onder meer afkomstig uit de National Gallery in Londen, de Gemäldegalerie in Berlijn en diverse particuliere collecties.

Bonnefantenmuseum, Maastricht
Disegno & Couleur. Italiaanse & Franse tekeningen van de 16e tot de 18e eeuw
t/m 17 februari 2013

De tentoonstelling Disegno & Couleur laat het publiek kennismaken met de meesterwerken uit het  fonds oude tekeningen van de Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van België.

Voor deze tentoonstelling is een selectie van Italiaanse en Franse tekeningen uit de periode van de 16de tot de 18de eeuw gemaakt. Vele bladen zijn nog nooit eerder tentoongesteld en gemaakt door kunstenaars die werkten in toenmalige kunstcentra zoals Florence, Bologne, Rome, Venetië en Parijs. In de tentoonstelling zijn werken te zien van Paolo Farinati, Giovanni Stradano, Federico Zuccaro, Cesare Nebbia, Giovanni Lorenzo Bernini, Giovanni Domenico Tiepolo, Jean Cousin, Simon Vouet, Laurent de La Hyre en Antoine Watteau.

Rijksmuseum van Oudheden, Leiden
Het Egypte van Hollywood
t/m 17 maart 2013

Al meer dan honderd jaar is het oude Egypte een dankbaar onderwerp voor speelfilms in alle soorten en maten. De tentoonstelling Het Egypte van Hollywood biedt een multimediaal overzicht van het oude Egypte in de filmgeschiedenis, waarbij de eigen collectie de rol van aangever speelt. Die combinatie laat je ontdekken wat in de films écht Egyptisch is, en wat is verzonnen door de filmmakers. De kerstvakantie staat overigens helemaal in het teken van de kids-expo Het Egypte van Hollywood KIDS.

Museum Boijmans van Beuningen, Rotterdam
De weg naar Van Eyck
t/m 10 februari 2013

De uiterst kostbare en fragiele werken van de meest geniale schilders van Europa zijn nu te zien in Rotterdam. Museum Boijmans Van Beuningen toont enkele werken van Jan van Eyck samen met ruim negentig meesterwerken van andere kunstenaars uit deze periode. Tijdens ‘De weg naar Van Eyck’ geldt een toeslag van € 4,00 op de tentoonstelling.

Allard Pierson Museum, Amsterdam
Troje. Stad, Homerus en Turkije
t/m 5 mei 2013

Geen stad spreekt zo tot de verbeelding als Troje. Troje heeft iets magisch, iets mythisch, iets fascinerends. Tot en met 5 mei 2013 presenteert het Allard Pierson Museum – het archeologie museum van de Universiteit van Amsterdam – de tentoonstelling Troje. Stad, Homerus en Turkije. De tentoonstelling toont de vele gezichten van Troje en biedt de nieuwste perspectieven op de stad. Met ruim 300 bruiklenen uit binnen – en buitenland; niet eerder waren in Nederland zoveel archeologische en cultuurhistorische topstukken uit en over Troje in een tentoonstelling te zien. De tentoonstelling vormt de spectaculaire afsluiting van de feestelijke viering van 400 jaar diplomatieke betrekkingen tussen Turkije en Nederland.

Teylers Museum, Haarlem
Rafaël
t/m 6 januari 2013

Beleef de pracht van de Italiaanse Renaissance! Teylers Museum presenteert in samenwerking met het Albertina Museum in Wenen de eerste tentoonstelling in Nederland over Rafaël (1483-1520). Rafaël behoort samen met Michelangelo en Leonardo da Vinci tot de grootste kunstenaars van de Italiaanse Renaissance. Zijn Madonna’s en zijn fresco’s in het Vaticaan zijn wereldberoemd. Eeuwenlang werd zijn verfijnde stijl bewonderd en nagebootst. Meer dan 90 tekeningen van de meester en zijn school zijn ruim drie maanden in Haarlem te zien.

Kröller-Müller Museum, Otterlo
De rijkdom van Arte Povera. Italiaanse avant-garde uit de jaren 70
t/m 7 april 2013

Arte Povera, letterlijk vertaald ‘arme kunst’, is de naam die eind jaren 60 aan een groep van circa 15 Italiaanse kunstenaars en hun werk werd gegeven. Het woord povera staat voor de intentie van deze kunstenaars om zichzelf, hun beeldmateriaal en de toeschouwer te ontdoen van overbodige ballast in woord en beeld. Acht van deze kunstenaars zijn met werk in de tentoonstelling te zien: Giovanni Anselmo, Luciano Fabro, Jannis Kounellis, Mario Merz, Giulio Paolini, Giuseppe Penone, Michelangelo Pistoletto en Gilberto Zorio.

Museum Catharijne Convent, Utrecht
Ontsnapt aan de Beeldenstorm
t/m 24 februari 2013

Ontsnapt aan de Beeldenstorm toont ruim negentig middeleeuwse beelden van hout, steen en pijpaarde uit eigen collectie en uit binnen- en buitenlandse verzamelingen. De  selectie geeft een beeld van de schoonheid van de Utrechtse beeldhouwkunst van het einde van de vijftiende en de vroege zestiende eeuw. Utrecht had in die periode een uitzonderlijke cultuurhistorische en artistieke positie in de Noordelijke Nederlanden. Vooral de langdurige bouw van de Domkerk was van groot belang voor de ontwikkeling van de beeldhouwkunst.

De Hermitage, Amsterdam
Impressionisme: sensatie & inspiratie
t/m 27 januari 2013

Tot en met 27 januari 2013 toont de Hermitage Amsterdam met Impressionisme: sensatie & inspiratie de wereldberoemde impressionisten uit de omvangrijke collectie van het Staatsmuseum de Hermitage St.-Petersburg in hun context. Topstukken van baanbrekers als Claude Monet, Pierre-Auguste Renoir, Alfred Sisley en Camille Pissarro zijn te zien samen met werk van andere invloedrijke Franse schilders uit de tweede helft van de negentiende eeuw als Eugène Delacroix en Jean-Léon Gérôme. Het contrast tussen de verschillende kunststromingen is een belangrijk aspect van de tentoonstelling. Zo wordt de ‘sensatie’ van het impressionisme zichtbaar en concreet; de stroming die een nieuw tijdperk zou inluiden. Alle schilderijen, tekeningen en beeldhouwwerken komen uit de collectie van de Hermitage St.-Petersburg. Een dergelijk veelzijdig overzicht uit deze periode is zelden in Nederland te zien.

Help Orpheus kijkt om aan de Geschiedenis Online Prijs!

Lees je deze website met plezier? Laat dan je stem horen op de website van de Geschiedenis Online Prijs! Je kunt je stem uitbrengen via de banner.

Bijbels en klassiek verhalengoed bij Rafaël

Gisteren schreef ik, naar aanleiding van het nieuwe boek van Anthony Everitt, over hoe Bijbelse en klassieke verhalen ook na de oudheid nog veelvuldig terugkomen in de kunst. Vandaag een schoolvoorbeeld: de Italiaanse renaissancemeester Rafaël (1483-1520), wiens werk je nog tot en met 6 januari in een prachtige tentoonstelling in het Teylers Museum kunt bewonderen. Meer dan 90 tekeningen van de meester en zijn school zijn ruim drie maanden in Haarlem te zien. Vanwege de kwetsbaarheid worden de tekeningen zelden tentoongesteld. Spectaculair is de aanwezigheid van twee schilderijen uit de Uffizi in Florence en de Gemäldegalerie in Berlijn. Zij laten zien waar Rafaëls tekeningen toe leidden.

De kortste weg naar Rafaëls geniale scheppingsdrang loopt via zijn tekeningen. Al zijn schilderijen en fresco’s zijn zorgvuldig voorbereid in talloze schetsen en detailstudies. Hieronder enkele meesterwerken van Rafaël uit de tentoonstelling, een voorproefje op de volledige expositie waarin de glansrijke carrière van de kunstenaar van Umbrië, via Florence naar Rome te volgen is aan de hand van de tientallen tekeningen en enkele schilderijen.

Boven: Studies voor ‘De kindermoord te Bethlehem’, ca. 1509-10. Op dit prachtige met rood krijt uitgevoerde studieblad wil de man links de vrouw van haar (niet getekende) kind beroven. De studies rechts zijn uitwerkingen van de vrouwenfiguur. Rafaël vervaardigde het blad ter voorbereiding van zijn Kindermoord te Bethlehem. De man links is een herhaling uit een andere Bijbelse voorstelling.
Onder: Marcantonio Raimondi (ca. 1475/80-voor 1534), De kindermoord te Bethlehem, (naar Rafaël), ca. 1510. Toen Koning Herodes vernam dat de ‘Koning der Joden’ in Bethlehem was geboren, liet hij alle pasgeboren kinderen doden. Rafaël bedacht de voorstelling en maakte de voorbereidende tekeningen, maar de gravure liet hij uitvoeren door Raimondi. Naar voorbeeld van Albrecht Dürer ging Rafaël zich ook bezighouden met de prentkunst, maar in tegenstelling tot zijn Duitse collega graveerde hij niet zelf. | copyright © Albertina, Wenen

De sibille van Cumae, ca. 1511. Sibillen zijn door de goden geïnspireerde waarzegsters uit de klassieke oudheid. Hun woorden leken soms aan te sluiten bij de christelijke leer. Ze werden gezien als voorloopsters van de oud-testamentische profeten. Deze figuur komt uiterst rechts voor op het fresco in de kerk S. Maria della Pace in Rome, een opdracht van de bankier Agostino Chigi. | copyright © Albertina, Wenen

Boven: Madonna met de granaatappel, ca. 1504. Zittend op een kussen, beschermd door zijn moeder, betast het Christuskind een granaatappel, het symbool voor kuisheid en wederopstanding. De zorgvuldige, rechtlijnige arceertechniek wijst op de invloed van Perugino. In het centrum van de compositie, op de borst van Maria, verdichten de arceringen zich om de schaduw van het hoofd van Christus aan te geven. De tekening is een prachtig voorbeeld van de serene, simpele tekenstijl van Rafaëls vroege periode.
Onder: Madonna Colonna, 1507-08. Heel natuurlijk geniet het Christuskind van de bevoorrechte plek op zijn moeders schoot. Maria houdt haar boek even terzijde en kijkt liefdevol omlaag. Wat een verschil met de Madonna met de granaatappel, er zit amper vier jaar tussen! Rafaël heeft gedurende zijn verblijf in Florence goed rondgekeken en zich de laatste artistieke vernieuwingen helemaal eigen gemaakt.  | copyright © Albertina, Wenen

Rafaël
t/m 6 januari 2013
Teylers Museum Haarlem

Openingstijden en prijzen

Dinsdag t/m zaterdag 10-17 uur
Zondag 11-17 uur
Gesloten op 25 december en 1 januari
Extra geopend op: maandag 24 & 31 december van 10 – 17 uur

Klik hier voor meer bezoekersinformatie.

Hoe Michelangelo de Sixtijnse Kapel schilderde

31 oktober, 1512. Paus Julius II della Rovere organiseert een banket in het Vaticaan voor een afgevaardigde uit Parma. Na afloop wacht hen een verrassing waar de paus zich al vier jaar op verheugt: het aanschouwen van de voltooide schilderingen op het plafond van de Sixtijnse Kapel door Michelangelo. Nadat hij een jaar eerder het eerste deel van zijn werk had onthuld, had Michelangelo er in het grootste geheim verder aangewerkt, zonder ook maar de kleinste details te willen prijsgeven. Vanaf dat moment was het de paus, de kardinalen, iedereen duidelijk: als Rafaël de meester was van de schoonheid, had Michelangelo het sublieme weten te bereiken.

31 oktober aanstaande is dit alles exact 500 jaar geleden. Natuurlijk laat de stad dit niet ongemerkt voorbijgaan; voor de tentoonstelling ‘Michelangelo e la Cappella Sistina nei disengi della Casa Buonarroti’ zijn speciaal een aantal werken uit het Casa Buonarroti in Florence naar Rome over gekomen. Dertien schetsen van de hand van Michelangelo, die hij maakte ter voorbereiding van zijn werk in de Sixtijnse Kapel, worden samen met een aantal reproducties uit die tijd tentoongesteld. Onder de schetsen vooral veel naaktstudies, maar bijvoorbeeld ook details van gezichten. Vandaag vind je op Orpheus kijkt om vast een voorproefje. Wie is vergeten hoe het uiteindelijke resultaat er ook alweer uitzag kan hier een virtueel bezoek brengen aan de Sixtijnse Kapel.

Michelangelo e la Cappella Sistina nei disengi della Casa Buonarroti
Te zien vanaf 31 oktober, Palazzo di Montecitorio
Piazza di Monte Citorio, 33

Bron tekst & beelden: Corriere della Sera, editie Roma

100 hoogtepunten in Rome: San Giovanni in Laterano – Titus’ boog

41. San Giovanni in Laterano | Groot, groter, grootst; de San Giovanni in Laterano blaast je alleen al vanwege de enormiteit van alles (de deuren, de zuilen, de beelden) van je sokken.

42. Santa Maria Maggiore | Het enige overgebleven stukje hout van de kribbe van Jezus, je kunt het zien in de Santa Maria Maggiore, vlak bij het station van Rome.

Basilica di Santa Maria Maggiore

43. Pietà van Michelangelo | Het is vaak even dringen tussen de Japanners, maar de Michelangelo’s Pietà in de Sint Pieter moet je gezien hebben.

44. Engelenburcht | De weg naar boven is wat nietszeggend, maar bovenop de Engelenburcht kun je het beeld van de engel met het zwaard bijna aanraken en geniet je bovendien van een heel mooi uitzicht.

45. Chiesa Nuova | Pietro da Cortona en Peter Paul Rubens onder een dak: daarvoor moet je naar de Chiesa Nuova, in de buurt van Piazza Navona.

46. Campo de’ Fiori | De markt is wat toeristisch geworden, maar een keer een glas wijn drinken aan het beroemde Campo de’ Fiori is toch wel een must…

47. Villa Farnesina | Onder de mooiste schilderingen die je waar dan ook in Rome zult vinden, vallen de prachtige werken die Rafael achterliet in de Villa Farnesina.

Villa Farnesina

48. Apollo en Daphne | Berini liet zijn marmeren handtekening overal in de stad achter, maar een van de meest indrukwekkende nalatenschappen is het ontroerende beeld van Apollo en Daphne, in de Galleria Borghese.

49. Bruno’s beeld | Het beeld is misschien niet het meest indrukwekkende stukje sculptuur dat je ooit hebt gezien, maar het is het verhaal erachter dat telt, en dat wel degelijk indruk maakt…

50. Forum Boarium | Een verzameling Romeinse tempelresten, vlak bij de Santa Maria in Cosmedin, die een stukje van de minder bekende geschiedenis van het oude Rome vertellen.

51. San Paolo Fuori Le Mura | Buiten de muren, zoals de naam al zegt, bevindt zich nog een geweldig indrukwekkende kerk gewijd aan Paulus.

52. De catacomben aan de Via Appia | Of je nu die van Callisto  of die van San Sebastiano bezoekt; de ervaring van een bezoek aan een van de ondergrondse begraafplaatsen is een bijna verplichte stop langs de Via Appia.

53. Galleria Doria Pamphilj | Het museum in dit palazzo van de beroemde Romeinse familie Doria (die in de achttiende eeuw vanuit Genova naar Rome kwamen en het palazzo nog altijd bewonen) worden regelmatig geweldige tentoonstellingen georganiseerd.

54. Via del Governo Vecchio | De sfeer van de wijk Parione, rondom Piazza Navona, snuif je pas echt goed op tijdens een wandeling door de Via del Governo Vecchio.

Via del Governo Vecchio

55. Testaccio, de Schervenberg | Niets minder dan een pot goud voor archeologen; een berg die bestaat uit miljoenen Romeinse potscherven, afkomstig van amforen die hier kapot werden gesmeten omdat ze niet meer nodig waren.

56. De Sinaasappeltuin | Groene oase op de Aventijn, waar je even kunt uitblazen en bovendien wordt getrakteerd op een geweldig uitzicht.

57. Sant’Agostino | Ook Rafael en Caravaggio kun je in Rome onder een dak vinden, namelijk in de Sant’Agostino in de buurt van Piazza Navona.

58. De resten van de oudste tempel op het Capitool | De republiek Rome werd in het leven geroepen met de wijding van een tempel op de Capitolijnse heuvel. De resten van deze oude tempel kun je in de Capitolijnse Musea nog steeds bewonderen.

59. Via Sacra | Het Forum Romanum verken je het beste al wandelend over de Via Sacra, in de voet- en karrensporen van Julius Caesar, Augustus en andere grote Romeinen.

60. Titus’ boog | Hoe reliëfs kunnen spreken, ontdek je onder de boog van Titus. Volg het verhaal van de verovering van de tempel van Jeruzalem, afgebeeld in verschillende scènes.

Morgen volgt deel vier van de top 100!

Een gelukkige plek die niet bestaat

Er is een beeld van de ideale stad, een schilderij dat dateert uit de renaissance, waarvan men niet weet door wie het is gemaakt, of waarom. Het beeld is een verhaal, een wetenschappelijke blik en een filosofische visie in een, dat zie je wel meteen.

Zicht op de ideale stad, Bartolomeo di Giovanni Corradini (Walters Art Gallery Baltimore)

Het schilderij is afkomstig uit het Urbino van de renaissance, van het hof van graaf Federico da Montefeltro, om precies te zijn. Het is tevens het middelpunt van een tentoonstelling in de Galleria Nazionale delle Marche, waar het werk voor het eerst naast een ander bekend schilderij van een ‘ideale stad’ hangt, dat in bruikleen is van de Walters Art Gallery in Baltimore. Op deze manier wordt er een poging gedaan meer grip te krijgen op dat vreemde concept van de ideale stad, zoals men dat in de renaissance ontwikkelde.

De tentoonstelling omvat verder nog 50 werken – waaronder schilderijen, sculpturen, tekeningen – waarop het florerende Urbino van de renaissance op de een of andere manier is verbeeld. Uit de Vaticaanse Musea is speciaal voor de gelegenheid een tekening van Rafael overgekomen. Hieronder een kijkje in de grote collectie van de tentoonstelling!

De ideale stad, onbekende schilder

Het wonder van San Zanobi, Domenico Veneziano

Verhalen van San Bernardino - Het wonder van het doodgeboren kind, Bottega del 1473

Verhalen van San Bernardino, Bottega del 1473

Verhalen van San Bernardino - de genezing van Nicola di Lorenzo, Bottega del 1473

La Città Ideale
L’utopia del Rinascimento a Urbino tra Piero della Francesca e Raffaello
t/m 8 juli

2 mannen, 1 missie Michelangelo, Rafaël & de renaissance

Wat Steve Jobs was (is) voor de beweging Apple, dat waren Michelangelo en Rafaël voor de (kunst)beweging die we kennen als de renaissance.

Nou ja, in retrospectief dan, en symbolisch gezien. Dat een beweging die in oorsprong Italiaans is, groot is geworden onder de Franse naam, roept nog meer leuke vergelijkingen met de wereld van vandaag op, maar dat laten we maar even voor wat het is.

De renaissance = Italië = Rome. En de renaissance in Rome, dat waren Michelangelo en Rafaël, aldus de titel van de tentoonstelling die deze week voor het laatst te zien is in het Romeinse Palazzo Sciarra. Al schilderend en beeldhouwend trokken deze twee grootmeesters eind vijftiende en begin zestiende eeuw door de Eeuwige Stad, waar ze de ene na de andere opdracht kregen. Op kunstige wijze volg je in de tentoonstelling de geschiedenis van de twee mannen en van Rome, aan de hand van een aantal kunstwerken.

We beginnen in het Rome van de pausen Julius II en Leo X, de vroege zestiende eeuw. Rafaël beschilderde de Stanze in het Vaticaan en de Loggia in de Villa Farnesina, een paar geweldige artistieke hoogtepunten. De tentoonstelling laat een aantal schilderijen en tekeningen uit die tijd zien, waaronder Rafaëls portret van Alessandro Farnese. Als we verder wandelen, in de tijd en de tentoonstelling, komt de herwaardering van de klassieken centraal te staan; de wedergeboren interesse in de klassieke oudheid waar de beweging haar naam aan heeft ontleend.

Dan is het 6 mei 1527; Keizer Karel V valt met een leger van aanhangers van Luther het Rome van paus Clemens VII binnen. In de tentoonstelling kom je op dit punt een portretten tegen van Maarten Luther en van Clemens VII. Op een portret uit 1526 poseert Clemens met geschoren gezicht; op een variant uit 1527 heeft hij een baard. Dat kleine symbool staat voor iets groots, voor de diepe impact van de Sacco di Roma (Plundering van Rome) van 1527. Clemens zelf zocht zijn toevlucht in de versterkte Engelenburcht, de bevolking werd aan het lot overgelaten.

Pas in 1530, met de komst van paus Paulus III, keert de rust in Rome terug. We zien in het Palazzo Sciarra een van Michelangelo’s meesterwerken uit deze periode, de Apollo/David. Rond die tijd voltooide Michelangelo aan de andere kant van de Tiber ook dat andere grote meesterwerk, Het Laatste Oordeel in de Sixtijnse Kapel.

Er was in diezelfde periode een opdracht die niet alleen Michelangelo en Rafaël maar ook een groot aantal andere kunstenaars en architecten bezighield: de bouw van de nieuwe Sint Pieter Basiliek. Op dit punt in de tentoonstelling vinden we tekeningen, plattegronden en zelfs een houten model van apsis van de Sint Pieter.

Michelangelo en Rafaël werden geïnspireerd door de klassieke oudheid, en zij op hun beurt inspireerden andere kunstenaars. Met hen komen we aan het einde van de tentoonstelling, en aan het einde van een tijdperk.

Il rinascimento a Roma. Nel segno di Michelangelo e Raffaello is tot en met 12 februari te zien in het Fondazione Roma Museum in Palazzo Sciarra aan de Via del Corso in Rome.