Orpheus Kijkt Om
Leonardo da Vinci
Vroege versie van Da Vinci’s Mona Lisa ontdekt
Historicus Alfonso Rubino, gespecialiseerd in het compositiegebruik van Leonardo da Vinci, onderzocht het gebruik van de geometrie van de Vitruviusman in een schilderij waarvan hij vermoedt dat het een eerste versie is die Da Vinci – bij wijze van studie – maakte van de beroemde Mona Lisa. Zijn bevindingen bevestigen dat het om een vroege Mona Lisa zou gaan. Lees het hele artikel >
Foto: Artdaily.org
De 10 mooiste tekeningen van Leonardo da Vinci
De meeste mensen kennen vooral Leondardo da Vinci de schilder. Hij vestigde natuurlijk zijn artiestennaam voor in de eeuwigheid toen hij die glimlach van Mona Lisa met zijn penseel op het doek wist vast te leggen. Maar Da Vinci was ook een beeldhouwer, tekenaar, bouwmeester en uitvinder, een man die zich interesseerde voor en bezighield met cartografie en botanische, anatomische en hydraulische wetenschappen.
Ter ere van de veelzijdigheid van Da Vinci – en van het diamanten jubileum van Her Majesty The Queen – zijn tien van Leonardo da Vinci’s mooiste tekeningen uit de Koninklijke Britse collectie geselecteerd voor een tentoonstelling in het Bristol Museum and Art Gallery.
Pentekening uit 1485; ontwerp voor een oorlogsmachine. Wanneer de machine door twee paarden getrokken werd, werden er horizontaal kanonskogels de lucht in geschoten
Schets uit 1485, studie voor een naakte figuur te paard
Schets uit 1504; studie voor het schilderij 'Leda en de zwaan'
Tekening gemaakt met rode houtskool uit 1505; studie van eikenbladeren
Pentekening uit 1510; anatomische studie van de voeten, de enkels en de schouder
Pentekening uit 1511; bird's eye view van de ferry bij Vaprio d'Adda, nabij Milaan
Tekening gemaakt met inkt, was en kalk uit 1515; kaart van de Pontijnse moerassen in Italië
Schets gemaakt met houtskool en pen uit 1517; studie van een jonge ruiter
Schets gemaakt met pen en houtskool uit 1517; studie van de apocalyps (vernietiging van de aarde)
Houtskooltekening uit 1517; schets van een oude man met baard
Ten Drawings by Leonardo da Vinci: A Diamond Jubilee Celebration
Bristol Museum and Art Gallery
T/m 10 juni
Beelden: Royal Collection © Her Majesty Queen Elizabeth II
Rome-tip #4: volg de route van de godenzonen
De Dioscuren, de zonen van Zeus, werden ze ook wel genoemd. In werkelijkheid was slechts een van de twee broers van goddelijke komaf: Castor was de zoon van de schone Lena (moeder van Helena) en Tyndarëus van Sparta, maar Zeus zelf was de vader van Pollux (Grieks: Polydeuces). Het noodlottige gevolg was dat de een onsterfelijk, en de ander sterfelijk was.
Castor en Pollux waren onafscheidelijk en in uiterlijk elkaars gelijke. Als duo duiken ze op in verschillende verhalen uit de Griekse mythologie: ze bevrijdde hun zuster Helena uit de handen van Theseus, namen deel aan de jacht op het Calydonische zwijn en volgende Jason in zijn tocht der Argonauten. Ze trokken veel op met een ander broederpaar, hun neven Lynceus en Idas, waarmee ze eens een kudde runderen roofden. Bij de verdeling van de buit ontstonden onenigheden waarbij de Dioscuren uiteindelijk met niets achterbleven. Omdat ze dit niet konden verkroppen namen ze wraak en ontvoerden de verloofden van Lynceus en Idas. Deze laatsten zetten uiteraard direct de achtervolging in. Een hevige strijd volgde, en Castor werd geraakt door de werpspies van Idas. Pollux hield, wat ze ook probeerden, onverschrokken stand. Pollux op zijn beurt wist Lynceus dodelijk te raken. Hij bleef over met Idas, twee mannen die overkookten van woede, klaar om de dood van hun broers te wreken.
Uiteindelijk zou Zeus zelf ingrijpen door een bliksemschicht op Idas af te vuren. De vreugde en dankbaarheid waren van korte duur, want weldra realiseerde hij zich dat hij voortaan zonder zijn geliefde broer verder zou moeten. Hij richtte zijn blik omhoog, naar zijn hemelse vader, en smeekte: ‘O, vader, laat mij met hem, mijn liefste vriend, meegaan naar het rijk der schimmen!’ Zeus antwoordde hem dat hij nu eenmaal onsterfelijk was, maar dat hij hem de mogelijkheid gaf om de helft van de tijd bij de goden op de Olympus te vertoeven, en de andere helft in de donkere onderwereld, aan de zijde van zijn broer.
In Rome kun je een route lopen in de voetsporen van de Dioscuren. Door de eeuwen heen is het duo steeds onafscheidelijke gebleven; overal waar je Castor ziet, is Pollux niet ver. De route voert je dwars door het historische centrum van Rome, van het Forum Romanum tot aan de Villa Borghese.
Forum Romanum
Ze prijken prominent boven de rest uit en domineren de ‘skyline’ van het Forum Romanum: de drie rechtopstaande Korinthische zuilen. Het is alles wat over is van de tempel van Castor en Pollux, opgericht ter ere van twee broers vanwege hun legendarische bijdrage aan de slag bij het meer van Regillus.
De drie zuilen van de tempel van Castor en Pollux op het Forum Romanum (© Wikipedia)
Forum Romanum -> Capitool
Van het Forum Romanum is het maar een klein stukje lopen naar het Capitool, waar bovenaan de trap die naar het Piazza del Campidoglio leidt de doorgang wordt bewaakt door twee reusachtige beelden van Castor en Pollux. De beelden dateren uit de late keizertijd en sierden eens een tempel gewijd aan de Dioscuren.
De Dioscuren op het Campidoglio (© Wikipedia)
Capitool -> Quirinaal
We gaan verder en nemen de Via 24 Maggio richting weer een andere van de zeven heuvels van Rome. Midden op het Quirinaal, waar zich ook de presidentiële residentie bevindt, staat een enorme obelisk die wordt geflankeerd door twee enorme beelden van Castor en Pollux. Domenico Fontana legde het plein in opdracht van paus Sixtus V aan en liet speciaal daarvoor de antieke beelden restaureren.
Castor en Pollux op het Piazza del Quirinale (© Christopher Ramos )
Quirinaal -> Villa Borghese
We sluiten af in de groene omgeving van de Villa Borghese, het stadspark aan de noordkant van het centrum. In de Galleria Borghese zien we Castor en Pollux zoals we ze in gebeeldhouwde vorm nog niet eerder zijn tegengekomen: als twee kleine peuters aan de rok van hun moeder. Het schilderij in de Galleria Borghese, met de titel Leda en de zwaan, is gemaakt naar een origineel van Leonardo da Vinci, waarschijnlijk door een van zijn leerlingen (Cesare da Sesto?).
Leda, de zwaan en de kleine Castor en Pollux in de Galleria Borghese (© Wikipedia)
Hoe een schilderij een boek wordt
Er zijn ontelbaar veel schilderijen te vinden die op de een of andere manier zijn gebaseerd op een boek. Denk bijvoorbeeld alleen al aan de Bijbel, of aan Ovidius’ Metamorphosen. Zeldzamer zijn boeken die, precies andersom, gebaseerd zijn op een specifiek kunstwerk.
Zoals de modellen poseerden voor de schilderijen, stonden de hieronder genoemde werken model voor een verhaal, soms deels gebaseerd op de werkelijkheid, maar soms ook helemaal aan de verbeelding van de auteur ontsproten. Een opvallend Amerikaans lijstje.
1. The Birth of Venus, Sarah Dunant
De vijftienjarige Alessandra leeft in het Florence van de zestiende eeuw. Ze ontdekt haar passie voor schilderen als een jonge buitenlandse schilder naar Florence komt om de familiekapel te verfraaien. Er ontstaat een bijzondere band tussen de kunstenaar en zijn leerlinge.
Sandro Botticelli, De geboorte van Venus
2. Luncheon of the Boating Party, Susan Vreeland
Een fictieve interpretatie van het ontstaan van Auguste Renoirs beroemde schilderij. Op het kunstwerk zouden alle mensen afgebeeld zijn die Renoir liefheeft, gezeten aan en rond een restauranttafel, na een dagje roeien op de Seine.
Auguste Renoir, Lunch van de roeiers
In het inmiddels beroemde verhaal van professor Robert Langdon is een cruciale rol weggelegd voor het op één na bekendste werk van Leonardo da Vinci: Het Laatste Avondmaal.
Leonardo da Vinci, Het Laatste Avondmaal
4. I, Mona Lisa, Jeanne Kalogridis
Lisa trouwt met Giuliano de’ Medici, maar kort na hun huwelijk sterft Giuliano. Lisa is zwanger en radeloos. Om haar kind te beschermen trouwt ze met Giocondo, een tirannieke en keiharde man. In het geheim bezoekt Lisa de kunstenaar Leonardo da Vinci.
Leonardo da Vinci, Mona Lisa
5. The girl with the pearl earring, Tracy Chevalier
De zestienjarige Griet treedt als meid in dienst bij de vermaarde schilder Johannes Vermeer. Het beeldschone, protestantse meisje weet al snel haar plek te veroveren en wordt de inspiratiebron voor Vermeers beroemdste schilderij.
Johannes Vermeer, Meisje met de parel
Leonardo da Vinci’s dagboek
‘Leonardo di ser Piero da Vinci’, schreef vader Piero op 15 april 1452 in het familieboek. ‘Leonardo, zoon van de heer Piero uit Vinci’ ging de geschiedenisboeken in als Leonardo da Vinci: ingenieur, architect, kunstenaar, filosoof, genie. De alleskunner, de homo universalis: hij was de verpersoonlijking van de idealen van de renaissance.
Leonardo da Vinci is nog altijd hot, nu misschien wel meer dan ooit. Het nieuws over de kopie van de Mona Lisa in het Prado-museum ging als een snel verspreidend vuurtje de hele wereld over en voor de aan Leonardo gewijde tentoonstelling in de National Gallery in Londen kampeerden liefhebbers nog net niet de hele nacht voor de museumdeuren, maar het scheelde niet veel.
Weten we alles al van Leonardo da Vinci? Er is veel, heel veel bekend over zijn leven en zijn werk, onder andere dankzij tijdgenoot Vasari, die hem opnam in zijn grote overzichtswerk van renaissancekunstenaars. Maar ergens in een bibliotheek in Milaan bevindt zich nog een document dat (nog) niet voor het grote publiek toegankelijk is. De Codice Trivulziano is een verzameling van tekeningen en geschreven teksten van Leonardo da Vinci, getekend en geschreven tussen 1478 en 1490. Het document bevindt zich in de Biblioteca del Castello Sforzesco in Milaan en is hard aan restauratie toe.
Precies die taak heeft het Merill Lynch Art Conservation Project, een initiatief van de Bank of America, onlangs op zich genomen. Het kunstinitiatief wil wereldwijd de restauratie van 20 kunstwerken van onschatbare historische en culturele waarde financieren, en de Codice Trivulziano is een van de gelukkigen.
Het document van da Vinci is een geweldige bron van informatie over de renaissance in het algemeen, maar over Leonardo da Vinci in het bijzonder. Portretschetsen, notities, analyses van bijvoorbeeld de Italiaanse taal; de Codice Trivulziano is bijna een persoonlijk dagboek, waarin een uniek kijkje wordt gegeven in de manier waarop Leonardo werkte en de manier waarop hij dacht.
Het restauratieproject wil niet alleen het wetenschappelijk onderzoek vergemakkelijken, maar heeft ook voor ogen het document toegankelijker te maken voor het grote publiek. Met dit doel wordt er naast de originele versie van de Codice ook een digitale versie gemaakt. De serie schetsen die Leonardo bij wijze van architectonische studie maakte van de koepel van de Dom van Milaan, bijvoorbeeld, is straks gewoon met een druk op de knop op te roepen van het internet, stel ik me zo voor.
De Leonardo-hype is voorlopig nog niet ten einde: in Florence zoekt men in een holte tussen twee muren in het Palazzo Vecchio nog altijd naarstig naar een verborgen werk van da Vinci, nota bene achter een schilderij van Vasari, de man die de mensheid van een biografie van Leonardo da Vinci voorzag. De ontdekking van een nog onbekend werk van da Vinci, de restauratie van zijn vroegste manuscript de Codice Trivulziano; de betrokken partijen zoeken steevast de media bij iedere stap die ze zetten en zullen daarmee weer een nieuwe stroom toeristen naar Florence en Milaan trekken. Het is misschien ijdele hoop dat het ze daar uiteindelijk toch niet om te doen is.
