Italie

De martelaren van Otranto

14 augustus, 1480. Zo’n achthonderd inwoners van de Zuid-Italiaanse stad Otranto worden door Turkse veroveraars op brute wijze onthoofd, omdat ze weigerden hun christelijke geloof af te zweren en zich tot de islam te bekeren. Deze maand haalden de 800 martelaren van Otranto weer even het (rkk) nieuws: Paus Franciscus verklaarde hen op 12 mei 2013 heilig.

Kathedraal van Otranto, detail

Het meest oostelijke stukje Italië
Otranto is de meest oostelijk gelegen stad van heel Italië. Het oude centrum van het havenstadje wordt omsloten door een imposante stadsmuur die nog vrijwel intact is. Binnen die muren heerst een fijne sfeer, die weinig van doen heeft met de naargeestige en angstaanjagende verhalen rondom het (fictieve) kasteel dat de hoofdrol speelt in Horace Walpole’s griezelroman The Castle of Otranto. Het boek gaf desalniettemin veel bekendheid aan het kleine havenstadje aan de Ionische Zee.
De echte burcht van Otranto geeft het stadje eerder een charmante, historische aanblik. Voordat het kasteel werd gebouwd was Otranto al een havenplaats van enig belang van de Grieken van Zuid-Italië, en later van de Romeinen. Zoals in de rest van Puglia namen later de Byzantijnen en daarna de Turken de macht over.

Kathedraal van Otranto, interieur

Slachtpartij
Op 28 juli van het jaar 1480 bereikte de Ottomaanse (Turkse) troepen de kust van Puglia. Otranto, dat op dat moment bij het koninkrijk Napels hoorde, werd twee weken later, op 11 augustus, door hen ingenomen.
Bij de inname van de stad werden zo veel mogelijk mannelijke inwoners afgeslacht – zo’n vijfduizend vrouwen en kinderen werden op hun beurt als slaven weggevoerd. Enkele honderden mensen waren naar de kathedraal gevlucht, waaronder aartsbisschop Stefano Argercolo de Pendinellis. De Turken vielen de bisschopskerk binnen en richtten er een bloedbad aan: niemand zou de slachtpartij overleven. De aartsbisschop werd onthoofd en op een spies gezet, de kathedraal werd door generaal Gedik Ahmet Paşa veranderd in een paardenstal.
De ruim 800 inwoners van Otranto werden bij die Turkse inval geëxecuteerd, omdat ze weigerden zich tot de islam te bekeren. De beenderen van deze martelaren zijn later naar de kathedraal van de stad overgebracht, waar ze sindsdien achter glas tentoon worden gesteld.

Mozaïekvloer in de kathedraal van Otranto; ‘monnikenwerk’ van fra Pantaleone

Monnikenwerk
De romaans-gothische kathedraal van Otranto is een van de juweeltjes van de stad en de grootste die je in de hele regio kunt vinden. Karakteristiek voor de religieuze architectuur in Puglia is het 15de-eeuwse rozetraam dat op de façade prijkt. Recht daaronder bevindt zich de barokke toegangspoort van de kathedraal. Binnen in de kerk, die verdeeld is in drie schepen, vind je in het midden een vloermozaïek dat dateert uit de 12de eeuw. Het maken van de uit duizenden stukjes bestaande mozaïek was met recht een monnikenwerk: fra Pantaleone, een geduldige monnik uit het verderop gelegen klooster San Nicola di Casole, werkte er tussen 1163 en 11635 onafgebroken aan. Op het mozaïek zijn onder andere de Ark van Noach, de Toren van Babel, de tekens van de dierenriem, Alexander de Grote en Koning Arthur te zien – een vreemd en bont gezelschap van bijbelse en heidense figuren. Het kunstwerk wist als een van de weinige te ontsnappen aan de vernielingszucht van de Turken en is daarom des te meer van waarde voor de stad. In het rechterschip vind je de Cappella dei Martiri, waar de eerdergenoemde relieken van de martelaren van Otranto in vitrines te zien zijn.

♥

Meer lezen over Puglia?

Alvast lezen in de nieuwe Dan Brown

Dante, door Sandro Botticelli (1495). Foto: Wikimedia

Sommigen hebben er weken, maanden, jaren op gewacht en verwachten er de wereld van. Anderen zijn er (nog) niet van overtuigd dat het zó storm zal gaan lopen. Elf vertalers werden twee maanden lang opgesloten in een bunker in Milaan om het boek in zoveel mogelijk talen tegelijkertijd op de markt te brengen; de Nederlandse vertalers schoven gisteravond aan bij De Wereld Draait Door. Om inspiratie te krijgen zou Dan Brown geregeld op z’n kop hangen en The New York Times schrijft over ‘Fifty Shades of Iconography’.

Kortom: er is een nieuw boek van de hand van Dan Brown verschenen en de pr-machine draait. De  release van het langverwachte nieuwe boek geschiedt wereldwijd op hetzelfde moment – vandaag om 07:00 in Nederland. Een aantal boekhandels organiseert er zelfs speciale ontbijtsessies voor. Inferno is de titel van Dan Browns nieuwste page turner, Florence de plaats van handeling. Het onderwerp is, zoals de titel weggeeft, Dante en de Divina Commedia.

Direct al nieuwsgierig? Of eerst maar eens wat lezen voordat je naar de boekhandel rent? Dat kan. Uitgeverij Luitingh-Sijthof geeft je via een speciale app de mogelijkheid om alvast (gratis) het eerste hoofdstuk te lezen van Inferno (wel eerst even de Facebookpagina liken).

Over Inferno
Ook in Inferno zal professor Robert Langdon, hoogleraar religieuze symboliek, je weer mee op reis nemen door een wereld van geschiedenis, kunst, symbolen en puzzels. Het verhaal speelt zich in elk geval voor een deel af in Toscane en  er is een centrale rol weggelegd voor ‘een van de meest weerbarstige en mysterieuze literaire meesterwerken uit de geschiedenis’: Dantes Inferno.

Bestel Inferno via deze link op Bol.com!

In de schaduw van de barok

Rome, Milaan, Venetië… Prachtige plekken natuurlijk, maar wil je een keer wat anders? Doe dan een citytrip naar Lecce (Puglia)! Het ‘Florence van het zuiden’ is een prachtige stad vol barokke architectuur en witte straatjes. In de schaduw van die witte barok vind je, zo bleek bij mijn laatste bezoek aan de stad, ook allerlei nieuwe, hippe adresjes!

DOPPIOZERO

© Willemijn van Dijk

© Willemijn van Dijk

Lunchen doe je bij Doppiozero (Via Paladini), vlak bij het domplein, waar gebruik wordt gemaakt van de lekkerste biologische producten. Verschillende soorten vers brood, de beste kazen en vleeswaren, streekgerechten en geweldige zoete specialiteiten. Stevige trek? Bestel de pagnotta als lunch, en laat je verrassen!

CREM

© Willemijn van Dijk

Na de lunch nog ruimte over voor een ijsje? Wandel via Piazza Sant’Oronzo richting Crem (Viale Marconi 19), een leuke nieuwe ijssalon in de stad met onweerstaanbare smaken als ricotta met vijgen.

GUSTOLIBERRIMA

© Willemijn van Dijk & Gustoliberrima

© Willemijn van Dijk

Als je toch aan het winkelen bent in de Via Vittorio Emanuele II, neem dan een kijkje bij Gustoliberrima (tegenover de Sant’Irene), een fijne boekhandel (kookboeken en reisboeken) en delicatessenzaak in één. Als je oversteekt kun je een cappuccino drinken bij het bijbehorende café en cultureel centrum All’Ombra del barocco (In de schaduw van de barok). Het aangrenzende Liberrima, een meer uitgebreide boekhandel, hoort ook bij het geheel.

MAGLIO

© Willemijn van Dijk

Voor in de koffer: een charmant doosje chocolade van Maglio (Via Templari 16), de beste chocolademakers uit de regio.

♥

Meer lezen over Lecce en Puglia? Bestel het boek
Puglia, reizen door de hak van de Italiaanse laars hier met korting!

5 x olijfolie uit Puglia

Als we het over Puglia hebben, mag de keuken van de regio natuurlijk niet ontbreken. Hoewel ik me normaal gesproken niet vaak waag aan culinaire stukjes, maak ik voor Puglia deze week graag een uitzondering, te beginnen met de olijfolie. Maar eerst een beetje geschiedenis…

Foto © Willemijn van Dijk

De kabouter en de onwetenden
Een arme boer uit Puglia droomde eens van een kabouter in een feeëngrot. De kabouter vertelde hem over het geheim van de molenstenen, en van de goudklompjes die sinds eeuwen in de grot verborgen lagen. De boer ging kijken en riep uit: ‘dat is geen goud, dat zijn maar olijven!’ De kabouter glimlachte en zei: ‘Incoscienti che siete, avete l’oro e non lo riconoscete!’ – ‘Onwetenden die jullie zijn, jullie hebben goud in handen en kunnen het niet eens herkennen!’

Hoezeer de kabouter uit dit folkloristische verhaal gelijk bleek te hebben, is vandaag de dag duidelijk. Puglia is, met een productie van meer dan 280 miljoen liter per jaar, de grootste olijfolieproducent van heel Italië. Er werd in het verleden zelfs zoveel olijfolie geproduceerd in Puglia, dat een deel werd gebruikt om olielampen en lantaarns mee te vullen. De olijfboom is in de loop der jaren dan ook uitgegroeid tot een symbool van de regio. Natuurlijk is de olie een product van de natuur en van de perfecte klimatologische omstandigheden, maar het is evengoed het resultaat van het harde werk van de olijfboeren, die met liefde en respect voor het land de vruchten bewerken tot goud – vloeibaar goud.

Foto © Willemijn van Dijk

Vloeibaar goud in het schap
Olijfolie uit Puglia is, onder kenners, allang beroemd. Om het te proeven hoef je dan ook niet meer per se af te dalen naar de hak van de Italiaanse laars (alhoewel ter plekke proeven wel het leukst blijft, natuurlijk). Via verschillende (web)winkels kun je in Nederland vrij gemakkelijk het vloeibare goed op tafel toveren!

1. Meeuwig & Zn. is een begrip in Amsterdam – en ver daarbuiten – als het om olijfolie gaat. Tegenwoordig kun je de voortreffelijke olijfolie van Meeuwig (waaronder twee varianten uit Puglia) ook in de schappen van bio-supermarkt Marqt vinden!

2. Webwinkel S.O.G.N.O. (Sapore Origine Genuinita Natura Olive), gespecialiseerd in Pugliese delicatessen, verkoopt de olijfolie van Giovanni Lanzilotti uit Carovigno (provincie Brindisi).

3. Bij Liquido d’Oro kennen ze de Italiaanse bijnaam van olijfolie maar al te goed – liquido d’oro, de bedrijfsnaam, is Italiaans voor ‘vloeibaar goud’. Uiteraard verkopen ze bij Liquido d’Oro ook een aantal prachtige olijfolies uit Puglia.

4. Eximiusvini wil je kennis laten maken met échte Italiaanse producten, vooral die uit gastronomisch paradijs Puglia. De olijfolie die ze verkopen komt uit Cerignola – een gebied met beroemde olijven van hoge kwaliteit.

5. Ook Oil & Vinnegar verkoopt olijfolie uit Puglia, gemaakt van Coratina-olijven.

Tip! Villa Rossa
Als je toch liever ter plekke, tussen de olijfbomen, de smaken van Puglia proeft, kun je bij Villa Rossa terecht voor wijn/spijs- en kookcursussen. Hoe, wat, waar en wanneer kun je hier lezen!

Meer weten en lezen over Puglia? Bestel het boek Puglia, reizen door de hak van de Italiaanse laars hier met korting!

Een kasteel van 1 eurocent

Hij is zonder twijfel een van de hoofdpersonen van de middeleeuwen in Puglia: Frederik II van Hohenstaufen. Die middeleeuwen waren in Puglia zeker geen duistere tijden van stilstand of achteruitgang; de vele kastelen die het gebied rijk is werden in deze periode gebouwd en signaleerden in veel gevallen de heropleving van een bepaald bewoond gebied of een specifieke nederzetting.

Foto: © 123rf

Het waren vooral de Noormannen en leden van de Zwabische vorstenhuizen die de noodzaak voelden om degelijke defensieve bolwerken te creëren in het landschap of aan de kust. De ligging aan zee is niet heel vreemd: precies daar kwam in die eeuwen het gevaar vaak vandaan. Later ontstonden meer mogelijkheden voor de vorsten, graven en hertogen om ook ruimte en uitdrukking te geven aan de genoegens van het prinselijke leven. In de Renaissance werden veel van de bestaande kastelen dan ook herbouwd, gerenoveerd en verfraaid.

Foto: © Wikimedia

Stupor Mundi, Verbazing der Wereld
Veel van de kastelen die het landschap en de stadscentra tot op de dag van vandaag kenmerken, werden in opdracht van Frederik II van Hohenstaufen gebouwd. Frederik II was keizer van het Heilige Roomse Rijk vanaf 1211 tot aan zijn dood in 1250. Vanwege zijn vermeende interesse in kunst en wetenschap en zijn kennis van veel verschillende talen werd hij ook wel Stupor Mundi genoemd, wat zoveel betekent als Verbazing van de Wereld. Hij nam deel aan de kruistochten, werd door paus Gregorius IX geëxcommuniceerd en schreef aan het einde van zijn leven een uitgebreid boek over de valkenjacht. Hij trad tot drie keer toe in het huwelijk, waaruit in totaal zeven kinderen voortkwamen. Maar ook uit de relatie met Bianca Lancia, een huwelijk dat niet door de Kerk werd erkend omdat hij ten tijde van de voltrekking geëxcommuniceerd was, werden kinderen geboren.

Het kasteel van 1 eurocent
Bovenop een van de heuvels van de Murge, vlak bij het huidige Andria, vind je het meest tot de verbeelding sprekende voorbeeld van zo’n kasteel: Castel del Monte. Het castello wordt omgeven door mysterieuze verhalen en wordt nogal eens toegeschreven aan Frekerik II van Hohenstaufen, maar er is eigenlijk geen enkele reden om aan te nemen dat het in opdracht van hem gebouwd werd of dat hij er gewoond zou hebben. Volgens de overlevering liet hij het hoe dan ook bouwen als astronomisch observatorium.
Het Castel del Monte staat er, architectonisch gezien, vooral om bekend een serene, absolute macht uit te stralen. Het bouwwerk is gemaakt volgens patronen die steeds iets te maken lijken te hebben met het cijfer 8. De plattegrond is al octagonaal, maar er zijn bijvoorbeeld ook precies 8 torens en 8 kamers op de benedenverdieping.

Foto: Alaska.net

Hoewel de connecties tussen Frederik en het kasteel onduidelijk zijn, is het dankzij hem dat Castel del Monte min of meer een symbool is geworden voor de imperiale macht van het Heilige Roomse Rijk in het zuiden van Italië. Het bouwwerk is zelfs zo bekend in Italië, dat het terecht is gekomen op de munt van één eurocent.

Lees verder! Bestel het boek Puglia, reizen door de hak van de Italiaanse laars hier met korting!

3 op reis in Puglia

Ook Froukje, presentatrice bij het populaire reisprogramma 3 op reis, ontdekt het ‘onaangetaste’ Italië in Puglia. 3 op reis over de regio: ‘Puglia produceert een aantal exclusieve wijnen. Eten is hier net als in de rest van Italië erg belangrijk, en vanwege de ligging aan de zee is vis populair. Een perfecte bestemming voor een zon-zee-strand maar ook cultuur vakantie!’

Bekijk hier het filmpje (ca. 24 minuten)!

De trulli van Puglia

Ze zijn de sterattractie van de regio en prijken op zo wat iedere ansichtkaart die je er kunt vinden. Je zou kunnen zeggen dat ze zijn uitgegroeid tot hét symbool van Puglia: de trulli. Maar wat maakt deze witte, bijenkorfvormige huisjes zo onweerstaanbaar aantrekkelijk? En waar komen ze eigenlijk vandaan?

Foto © Michiel Tromp/Sjoukje Wilken

De allereerste trulli
Tegenwoordig kun je in de Valle d’Itria, waar de trulli van Puglia zich concentreren, in het hoogseizoen nogal eens struikelen over de reizigers. Dat geldt zeker voor Alberobello, het centrum van de trulli in het hart van de vallei. Aangetrokken door de pittoreske, slingerende straatjes vol witte huisjes met kegelvormige daken, versierd met vrolijke paarse en roze bloemen, trekken toeristen massaal naar de ‘hoofdstad van de trulli’. Hoewel het zeker plezieriger is om Alberobello juist in de maanden mei/juni of september te bezoeken, wanneer je het stadje iets meer voor jezelf hebt, moet je er zeker even naartoe. Hier werden tenslotte de allereerste trulli gebouwd.

Het Bos van de Mooie Bomen
De naam Alberobello is afgeleid van het Latijnse silva aroboris belli – het ‘Bos van de Mooie Bomen’. Die naam verwijst naar de (voormalige) bebossing van het gebied. Voormalig, want tegenwoordig wordt het heuvelachtige gebied eigenlijk vooral gekenmerkt door struikachtige begroeiing, afgewisseld met akkerlanden en olijfboomgaarden. Het hele gebied werd voorheen echter kortweg Selva genoemd, een afkorting van diezelfde Latijnse benaming.

In de 15de eeuw werd Selva cadeau gedaan aan de graven van Conversano. Het was een bedankje voor het feit dat ze hadden meegevochten in de strijd tegen de Turken, die van zee kwamen en via de havensteden voet aan wal probeerden te krijgen in Puglia. Selva werd destijds echter nog niet bewoond en het gebied was volledig onbebouwd. Het was de uitgelezen plek, dachten de graven, om de boeren die voor hen het land bewerkten onder te brengen. De landarbeiders bouwden hier eerst hun eigen hutten, maar kregen vanaf halverwege de 16de eeuw toestemming om huizen van steen voor zichzelf te bouwen, zodat ze zich wat meer konden beschermen tegen de weersomstandigheden. Ze maakten kalkstenen huisjes, zonder gebruik van cement. Hoewel soms wel wordt beweerd dat de vorm werd beïnvloed door rituele ruimtes en kamergraven van de oude Messapiërs, lijkt het aannemelijker dat ze naar voorbeeld van de caselle werden opgebouwd, de stenen hutjes die in olijfgaarden gewoonlijk voorkwamen. De leefomstandigheden werden door de huisjes aanzienlijk gezonder: binnen werd het niet snel vochtig en de ruimtes bleven relatief koel in de zomer en warm in de winter.

Foto © Michiel Tromp/Sjoukje Wilken

Een kruis, een hart, een swastika
Pas toen graaf Giangirolamo II in 1635 een herberg, een molen en een gemeenschappelijke oven oprichtte, kon men langzaamaan spreken van een heus stadje. Gezinsuitbreiding en huwelijken in het ‘nieuwe’ dorp leidden al snel tot het ontstaan van grotere families. Ook de trulli werden uitgebreid: vaak werden er simpelweg wat ronde ruimtes toegevoegd, met elk een eigen, kegelvormig dak. Het werd gebruikelijk om op de daken een teken aan te brengen met witte kalk: een kruis, een hart of een swastika. Van deze tekens werd geloofd dat ze het kwaad buiten de deur konden houden.

Vanaf ongeveer het einde van de 18de eeuw werd in de omgeving ook wel begonnen met de bouw van ‘gewone’ gemetselde huisjes, maar lang niet iedereen had daar voldoende middelen voor. Tot in de jaren 20 van de vorige eeuw werden er echter nog nieuwe trulli gebouwd. Het was, niet toevallig, rond dezelfde eeuwwisseling dat de bewoners van Selva een afvaardiging naar koning Ferdinand (Koning der Beiden Siciliën) stuurden. Graaf Giulio Antonio IV was geenszins in staat gebleken hen voldoende bescherming te bieden tegen de vele rovers. Het verzoek aan de koning: dat het graafschap van Selva in het koninkrijk opgenomen zou worden, zodat ze voortaan de bescherming van de kroon konden genieten. Ferdinand ging akkoord: in 1797 werd Selva bevrijd van het feodale bestuur. Bij die gelegenheid doopten ze het stadje om tot Alberobello.

Alberobello bezoeken
Het eerste huis dat in het nieuwe Alberobello werd gebouwd is nog altijd te zien op het Piazza del Popolo: het kleine Casa d’Amore. Het huidige stadje is opgedeeld in wijken (rioni), die alleen te voet toegankelijk zijn. Het best bewaarde deel is de rione Aia Piccola, die je bereikt via de Via Brigata Regina, maar ook de door trulli geflankeerde Via Duca degli Abruzzi en Via Verdi zijn leuk om doorheen te wandelen. De grootste trullo van het dorp, en de enige met twee verdiepingen, is te bereiken via de Via del Gesù. De wijk Monti bereik je via de Via Monte Nero en de Via Via Duca d’Aosta. Sinds 1966 staat het oude centrum van Alberobello op de Werelderfgoedlijst van Unesco.

Lees verder! Bestel het boek Puglia, reizen door de hak van de Italiaanse laars hier met korting!

Sneak preview: Puglia

Het boek dat ik onlangs schreef, over Puglia (de hak van de Italiaanse laars), ligt inmiddels bij de drukker! In Puglia, reizen door de hak van de Italiaanse laars ontdek je de met al je zintuigen; bewonder de kunst- en cultuurschatten, ervaar de verhalen uit het rijke verleden, proef de sfeer en smaken van het land… Hieronder vast een sneak preview:

♥ Bestel tot 25 mei met korting ♥

Wil je een gesigneerde versie van het boek bemachtigen en tegelijkertijd een fijne korting meepakken? Tot 25 mei kun je Puglia, reizen door de hak van de Italiaanse laars vooruit bestellen voor € 17,95 (i.p.v. de reguliere prijs van € 19,95 + verzendkosten, die daarna zal gelden). Stuur me een mailtje (wjmmvandijk@hotmail.com) met het onderwerp ‘Puglia’ en vermeld daarin je naam en adresgegevens, en voor wie het boek gesigneerd mag worden. Je ontvangt dan per mail een factuur. Na betaling wordt het boek bij verschijning (eind mei) direct toegestuurd.

Puglia, reizen door de hak van de Italiaanse laars
Willemijn van Dijk
ISBN 9789491172434
Edicola Publishing

Digitale Grand Tour Italië

Van 20 tot en met 28 april 2013 wordt het culturele erfgoed van Italië op een ludieke manier gepromoot: verschillende musea, monumenten en bezienswaardigheden worden ‘ingenomen’ door bloggers en social media-gebruikers. Lees hier het artikel op Ciao tutti!

Nieuwe gids van Rome

Na bijna drieduizend jaar geschiedenis is de eeuwige stad nog altijd springlevend. Jaarlijks verschijnen er dan ook nieuwe boeken over Rome, waarin grote meesters als Michelangelo en Bernini worden besproken naast de scooters die door de straten racen en de leukste terrasjes van de stad. Rome is en blijft een stad in beweging en vol leven.

Dit voorjaar verschijnt bij Dominicus een vernieuwde stedengids Rome, waarvoor ik de eindredactie verzorgde. Henk van Gessel wijst je hierin via talloze verhalen de weg naar het verleden en voert je langs de talrijke bezienswaardigheden van de stad. Kaderteksten, overzichtelijke kaartjes en een uitvoerig hoofdstuk Algemene informatie helpen Romereizigers daarnaast op hun dagelijkse tochten door de straten van de eeuwige stad.

VERDER LEZEN:

Dominicus Stedengids Rome
Henk van Gessel
Gottmer Uitgevers Groep b.v.
ISBN 9789025753085 | € 16,95
(Verwacht: april 2013)