Hadrianus

De vier goede keizers van Rome

V.l.n.r.: Trajanus (98-117), Hadrianus (117-138), Antoninus Pius (138-161) en Marcus Aurelius (161-180)

Tijdens ondergrondse werkzaamheden aan de lang verwachtte metrolijn C in Rome stuitte men, in het hart van de stad, op bijzondere archeologische resten. De nieuwste archeologische ontdekking in het centrum van Rome is inmiddels beter in kaart gebracht, gedateerd (123 n.Chr.) en wordt nu al het ‘Athenaeum van Hadrianus’ genoemd.

Het bouwwerk zou een culturele ontmoetingsplek (met 900 zitplaatsen) zijn geweest waar de rijkere Romeinen konden genieten van poëtische en filosofische voordrachten. Keizer Hadrianus, onder wiens regering het ‘Athenaeum’ werd gebouwd, was dan ook een fervent liefhebber van de kunsten.

Of nu met zekerheid gesproken kan worden van de vondst van het Athenaeum van Hadrianus, valt vanuit een wetenschappelijk oogpunt nog te betwijfelen. Dat er een significante vondst is gedaan in het hart van het oude Rome lijkt echter wel duidelijk, net als het feit dat kunst en cultuur konden opbloeien tijdens de regering van (onder andere) keizer Hadrianus. Zijn tijd was er – in het geheel van de geschiedenis van het Romeinse rijk – namelijk een van relatieve rust, vrede en welvaart.

Op een steenworp afstand van de nieuwste archeologische ontdekking in Rome, in de Capitolijnse Musea, kun je nog tot begin februari veel meer te weten komen over dit ‘tijdperk van evenwicht’ – de periode tussen 98 en 180 n.Chr., toen achtereenvolgens de keizers Trajanus, Hadrianus, Antoninus Pius en Marcus Aurelius de scepter zwaaiden in het rijk. De ‘vier goede keizers’, worden ze ook wel genoemd.

De tentoonstelling L’Età dell’Equilibrio. Traiano, Adriano, Antonino Pio, Marco Aurelio neemt je mee naar precies deze evenwichtige periode, ingeklemd tussen lange tijdspannen waarin onrust, instabiliteit en soms regelrechte crises de overhand hadden.

L’età dell’equilibrio.Traiano, Adriano, Antonino Pio, Marco Aurelio is het derde deel in een reeks van vijf tentoonstellingen van de Capitolijnse Musea die in een periode van in totaal 13 jaar worden georganiseerd, waarin dieper wordt ingegaan op verschillende periodes in de geschiedenis van het oude Rome.

Tentoonstelling

L’età dell’equilibrio.Traiano, Adriano, Antonino Pio, Marco Aurelio
Capitolijnse Musea, Rome
t/m 5 februari

Archeologische ontdekking in het centrum van Rome

De nieuwste archeologische ontdekking in het hart van Rome (123 n.Chr.) wordt nu al (wat voorbarig) het ‘Athenaeum van Hadrianus’ genoemd. Lees hier het hele artikel (Engels).

Het tragische lot van de Romeinse keizer en zijn mooie geliefde

Keizer Hadrianus heerste over het Romeinse rijk tussen het jaar 117 en het jaar 138. Hij was een Romein in hart en nieren maar stond bekend om zijn grote, vurige liefde voor alles wat Grieks was. Hij zag Athene liever als culturele hoofdstad van zijn rijk en was een groot bewonderaar van Griekse kunst. Niet zo vreemd, misschien, dat hij tijdens een bezoek aan Bythinië zijn hart verloor aan de jonge, volgens de overlevering wonderschone Griekse jongen Antinoüs.

De keizer achterna
Antinoüs  volgde keizer Hadrianus in 125 naar Rome. Op dat moment was het privélandgoed van de keizer, Villa Hadriana, meer een klein stadje op zich dan een villa in de huidige betekenis van het woord, nog lang niet afgebouwd. Wel was het al ‘af’ genoeg voor Hadrianus om er permanent te resideren en zijn hofhouding er onder te brengen. Maar Antinoüs bleef niet altijd thuis; hij vergezelde Hadrianus zelfs tijdens officiële bezoeken.

Antinoöpolis
Of de aanwezigheid van de jongeman een gevolg was van het filhellenisme van de keizer of slechts een poging zijn liefde voor Griekenland in het openbaar te onderstrepen, zullen we nooit weten, maar dat er op een bepaalde manier sprake is geweest van oprechte affectie valt niet te ontkennen. Toen Antinoüs op 19-jarige leeftijd verdronk in de Nijl, was de keizer in diepe rouw. Ter ere van zijn geliefde liet hij een complete stad bouwen aan de Nijl in Egypte, die hij naar hem vernoemde: Antinoöpolis. Hadrianus bouwde tempels ter ere van Antinoüs en verklaarde hem zelfs tot godheid. Ook bij zijn eigen villa, in het huidige Tivoli nabij Rome, liet hij een tempel wijden aan zijn overleden en vergoddelijkte vriend: het Antinoeion.

Het gezicht van Antinoüs
Het Antinoeion – of wat er over is van het monument ter herinnering aan Antinoüs – werd pas relatief recentelijk door archeologen ontdekt. Nu kun je precies daar, bij het Antinoeion in de Villa Hadriana, een tentoonstelling bezoeken die geheel gewijd is aan Antinoüs, de mooie, jonge geliefde van de keizer die zo tragisch aan zijn einde kwam. De tentoonstelling bestaat uit een groot aantal kunstwerken uit musea van over de hele wereld, die voor de allereerste keer bij elkaar zijn op deze bijzondere plek.

Antinoo. Il fascino della bellezza (Antinoüs. De fascinatie voor schoonheid)
Antiquarium del Canopo, Villa Adriana, Tivoli
t/m 4 november 2012, dagelijks geopend

Plan hier je bezoek aan de tentoonstelling!

Hoe ziet de ideale bibliotheek eruit?

Hoe ziet de ideale bibliotheek eruit? Voor Aquila, een jonge Griek die leefde in het Romeinse rijk van keizer Trajanus (en later diens opvolger Hadrianus), was het niet alleen een eeuwige bewaarplaats voor kostbare rollen perkament, maar ook een eeuwige rustplaats voor zijn geliefde vader.

Ephesus, façade van de Bibliotheek van Celsus (AD 135)

Het is het jaar 110, Trajanus is keizer van het Romeinse rijk en Gaius Julius Aquila is een aanzienlijk burger met een behoorlijke staat van dienst. Daarmee trad hij in de voetsporen van zijn vader, Tiberius Julius Celsus Polemaeanus, die senator was geweest en bovendien benoemd werd tot gouverneur van de provincie Asia in 105. Een bijzonder succesvolle carrière, zeker voor een burger van Griekse (niet-Romeinse) komaf. Niet gek dat Aquila zijn vader, na zijn dood, een monument wilde schenken, een groot man waardig.

Detail van de façade van de Bibliotheek van Celsus, Ephesus

De plek die voor het monument werd uitgekozen was de stad Ephesus, in West-Turkije (het huidige Selçuk): een welvarende stad met Griekse culturele wortels in het hart van de provincie die zijn vader bestuurde. Het meest bijzondere was echter niet de locatie, maar de dubbele functie van het monument: hier moest niet alleen een waardige graftombe voor zijn vader komen, die als herinnering aan het verleden zou dienen; het monument moest tevens een functie hebben in het hier en nu, als openbare bibliotheek waar ruimte was voor meer dan 12000 boekrollen. Dat is precies wat de Bibliotheek van Celsus is geworden: op de begane grond en daarboven de boeken, onder de vloer van de hoofdingang de sarcofaag van Celsus.

In 135, toen Hadrianus inmiddels keizer was, was het monument af. Wat er tegenwoordig nog rest van de bibliotheek is enkel de façade. In het jaar 262 verwoestte een aardbeving grote delen van Ephesus, waaronder de bibliotheek. De voorgevel is door archeologen gereconstrueerd en geeft een goede indruk van de elegantie die het gebouw – met de verspringende architectonische elementen en de sierlijke zuilen, sculpturen en reliëfs – eens moet hebben uitgestraald.

Ephesus bezoeken? De archeologische site bevindt zich in de buurt van het huidige stadje Kusadasi. Je kunt op eigen gelegenheid Ephesus ontdekken of een speciale tour boeken.

Hoe het Pantheon de wereld veroverde | beeldblog

Het Pantheon in Rome is keizer Hadrianus’ (117-138 na Christus) eerbetoon aan het Rome van keizer Augustus (29 voor Christus -14 na Christus). Hadrianus verwees op subtiele wijze naar die ‘gouden’ periode door de inscriptie M.AGRIPPA.L.F.COS.TERTIUM.FECIT prominent op het gebouw laten plaatsen: Marcus Agrippa, zoon van Lucius, heeft dit gebouwd tijdens zijn derde consulaat. Marcus Agrippa leefde zeker anderhalve eeuw voor Hadrianus en was vertrouweling van de toenmalige keizer, Augustus.

Het Pantheon is geweldig goed bewaard gebleven (onder andere omdat de voormalige tempel in gebruik is genomen als kerk, de Santa Maria ad Martyres) en heeft op zijn beurt, als symbool van Rome, de rest van de wereld geïnspireerd. Van Parijs tot aan Virginia is het Pantheon door de eeuwen heen keer op keer nagebouwd of inspiratiebron geweest voor een vergelijkbaar bouwwerk. Dat zal zelfs de stoutste dromen van Hadrianus hebben overtroffen.

Villa Almerico Capra (‘La Rotonda’)

Vicenza, 1566

Architect: Andrea Palladio

Panthéon

Parijs, 1789

Architect: Jacques-Germain Soufflot

University of Virginia

Charlottesville (Virginia), 1819

Architect: Thomas Jefferson

Jefferson Memorial

Washington D.C., 1943

Architect: John Russell Pope