Etrusken

Toscane underground

Tijdens de jaarlijkse palio in Siena stroomt het Piazza del Campo vol bewoners, bezoekers en toeristen, die de beroemde paardenraces willen bijwonen. Wie van hen vermoedt dat het water dat voor hun ogen vrolijk uit de Fonte Gaia spuit ook onder hun voeten stroomt, door de ondergrondse waterwegen?

Deze waterwegen werden aangelegd tussen de Middeleeuwen en Renaissance en waren bedoeld om de stad van drinkwater te voorzien. Gespecialiseerde mijnwerkers uit de omgeving (Massa Marittima, Gerfalco, Montieri en Boccheggiano) werden ervoor naar Siena gehaald. En niet alleen naar Siena: Toscane zit vol ondergrondse waterwegen…

DE BOTTINI, SIENA

Onder de straatstenen van Siena ligt een labyrint verborgen van meer dan 25 kilometer waterwegen, waarmee alle fonteinen en bassins van de stad worden voorzien. Die waterwegen worden ook wel ‘Bottini’ genoemd, afkomstig van het woord buctinus, een term die voor het eerst werd gebruikt in 1226 om de tongewelven van de ondergrondse galerijen aan te duiden. Het grootste deel van de constructie werd uitgegraven en aangelegd tussen de 12de en 15de eeuw, maar waarschijnlijk werd een veel ouder, Etruskisch watersysteem ook opgenomen in het stelsel.
Vandaag de dag kun je nog een ondergrondse wandeling maken langs de Bottini. Er zijn twee vertakkingen die je kunt volgen: de diep gelegen Fontebranda (die water brengt naar de Fontebecci, Fontebranda en Chiarenna) en de Fonte Gaia, die de fontein op het Piazza del Campo van water voorziet.

Bezoeken kan alleen als het water niet te hoog staat; een rondleiding moet van tevoren geboekt worden en kost € 9,30 pp.

DE FONTI DELL’ABBONDANZA, MASSA MARITTIMA

Gedurende de Middeleeuwen werden er verschillende waterwegen uitgegraven in de heuvel van travertijn waarop het stadje Massa Marittima is gebouwd. Het was bedoeld om de Fonti dell’Abbondanza van water te voorzien, een gebouw met drie grote, puntige bogen, gebouwd in 1265. Recentelijk zijn in het gebouw verschillende fresco’s gevonden en gerestaureerd. Ze beelden, onder andere, de vruchtbaarheid uit, met een vreemde boom met fallussymbolen als vruchten als middelpunt. In het verleden speelde de Fonti dell’Abbondanza een belangrijke rol in tijden van nood, wanneer de stad belegerd werd; het was immers de enige plek in de stad waar drinkwater beschikbaar was.
De waterweg onder de grond bevindt zich onder de tweede boog en bestaat uit een gang die 1.90 hoog is en bijna 300 meter lang. Niet geschikt voor mensen met claustrofobie dus…

Bezoeken kan alleen onder begeleiding en op afspraak.

HET LABYRINT VAN PORSENNA, CHIUSI

Tussen de 7de en de 5de eeuw v.Chr. was Chiusi een van de meest belangrijke steden van de Etruskische ‘Dodecapolis’, een ‘bond’ van 12 steden. Plinius de Oude schrijft in zijn Naturalis Historia dat de legendarische Etruskische koning Lars Porsenna begraven werd in een majestueuze tombe die zich in een ondoorgrondelijk labyrint bevond. Volgens een middeleeuwse legende was ook de begrafenisstoet indrukwekkend: de sarcofaag zou zijn rondgereden in een gouden wagen, getrokken door 12 gouden paarden.

Lang dacht men dat Porsenna’s begraafplaats het netwerk van ondergrondse galerijen in Chiusi was. In werkelijkheid is dit het Etruskische, ondergrondse aquaduct, die bestaan uit een systeem van verschillende waterwegen op verschillende niveaus. De route begint bij het Museo della Cattedrale op het Piazza Duomo en eindigt in een groot, rond Etruskisch/Romeins reservoir uit de 1ste eeuw v.Chr. met een dubbel tongewelf dat door een centrale zuil wordt ondersteund. Vanaf daar ga je met een kleine ronde trap omhoog, naar de verdedigingstoren uit de 12de eeuw. Vanaf de top van de toren heb je een mooi uitzicht op het historisch centrum van Chiusi en de twee torens ‘Beccati questo’ (‘take this!’) en ‘Beccati quello’ (‘take that!’), die zijn vernoemd naar de strijdkreten die klonken toen Siena en Perugia elkaar op het slagveld troffen. In de verte zie je het Meer van Trasimeno en de Monte Amiata.

Te bezoeken tussen 1 juni-15 oktober (10:00-12:45, 16:00-18:00) en tussen 16 oktober-31 mei (werkdagen 10:00-12:45, in het weekend ook 15:30-18:00). Rondleidingen worden in verschillende talen gegeven.

Meer informatie over Toscane ‘onder de grond’ vind je op www.turismo.intoscana.it.

De oudheid in Florence: topstukken

Er zijn veel redenen om Florence te bezoeken: de prachtige Dom, Michelangelo’s David, de eindeloze kunstschatten van de Uffizi. En: het archeologisch museum.

Veel toeristen slaan het archeologisch museum over, moe als ze zijn van alle pracht en praal die al aan hun ogen voorbij ging. Ze weten niet wat ze missen, want het behoort zeker tot de hoogtepunten van de stad. Om een indruk te krijgen welke schatten uit de (voornamelijk Etruskische) oudheid zich hier verborgen houden, volgen hieronder drie topstukken uit de collectie.

De Chimaera; het broertje van de hellehond Cerberus, een mythisch monster dat bestaat uit delen van een leeuw, een geit en een slang. Deze bronzen Chimaera (4de eeuw v.Chr.) werd gevonden in de buurt van Arezzo.

‘Deksel’ van een Etruskische sarcofaag, waarop een echtpaar is afgebeeld

De François Krater, een gigantische zwartfigurige vaas waarvan de scherven werden gevonden door archeoloog Alessandro François, in een Etruskisch graf in Chiusi.

HET MUSEUM BEZOEKEN?

Museo Archeoligico Nazionale
Piazza Santissima Annunziata
Dag. geopend tussen 08:30-14:00,
op di t/m vrij tussen 08:30-19:00
Toegangsprijs: € 4,00

Op zaterdagen is ook de binnentuin van het museum geopend!

Ontdek het verhaal van de Etrusken

Toscane, het thuisland van de Etrusken

Ga je dit jaar op vakantie naar Toscane of Umbrië? Dan bevind je je tijdelijk in het thuisland van de Etrusken. In dit gebied (en in Lazio, de regio waarvan Rome de hoofdstad is) komt in Italië voor het eerst een grote beschaving tot ontwikkeling, die zich overduidelijk in het landschap en in het archeologisch bestand heeft afgetekend.

Etrurië (Foto: Wikimedia)

NIEUWE IDEEËN

De Etruskische samenleving en cultuur bloeit op tussen 750 en 500 v.Chr., mede dankzij het intensieve handelsnetwerk overzee dat ze onderhielden. De contacten en uitwisselingen met onder andere Grieken en Feniciërs zorgden voor een constante in- en uitstroom van goederen, kennis, ideeën en mensen. Vooral de Etruskische elite omarmt de nieuwe ideeën, gewoonten, technieken en stijlen waarmee ze in aanraking komt. Godsdienst, architectuur en kunst maar ook festiviteiten en levensstijl worden steeds meer getekend door Griekse en oosterse invloeden. Natuurlijk wordt er niets klakkeloos overgenomen: de Etruskische cultuur is veel meer een mix van eigen tradities en externe invloeden, die daar netjes in worden gepast.

Altijd al meer willen weten van de Etrusken? In het Gallo-Romeins Museum in Tongeren opent 16 maart een tentoonstelling waarin het bijzondere verhaal van de Etruskische samenleving en cultuur wordt verteld aan de hand van 350 voorwerpen, onder andere afkomstig uit prestigieuze Italiaanse musea.

Een van de tentoongestelde Etruskische objecten (Foto: Rijksmuseum van Oudheden)

 
PLAN JE BEZOEK
De Etrusken – Una storia particolare
16 maart t/m 25 augustus 2013

Op de website van het museum kun je meer informatie vinden over openingstijden, ligging en bereikbaarheid van het museum, de toegankelijkheid voor mindervaliden en de toegangsprijzen.

WEEKENDJE ETRUSKEN

Je kunt een bezoek aan het museum natuurlijk ook combineren met een verblijf in Tongeren. Daarvoor zijn er speciale Etrusken-arrangementen. Kijk voor meer informatie ook even op de websites van Tongeren en Limburg.

De leeuw van Cerveteri

Tijdens nieuwe opgravingen bij de beroemde Etruskische begraafplaats ‘Banditaccia’ in Cerveteri zijn een aantal bijzondere vondsten gedaan, waaronder een sculptuur van een leeuw uit de 6de eeuw v.Chr. Niet ver van dat beeld vandaan vonden de archeologen ook een nog onbekend (kamer)graf, waarin rond de 4de/3de eeuw v.Chr. zeker twintig doden ten ruste zijn gelegd. Dat meldt de Italiaanse krant Il Messaggero.

Foto: Il Messaggero

100 hoogtepunten in Rome: De Thermen van Caracalla – Forum van Augustus

 61. De Thermen van Caracalla | Even de drukte van het centrum ontvluchten en je inleven in het dagelijkse leven van het oude Rome? Bezoek de Thermen van Caracalla; de indrukwekkende resten van een immens badhuis.

De Thermen van Caracalla

62. Santa Maria della Vittoria | Het kerkje is voor Romeinse begrippen vrij onopvallend, verdwijnt bijna in de verkeersdrukte, maar binnen vind je een prachtige sculptuur van Bernini; De Extase van de Heilige Theresa.

63. De wijk Monti (by night) | In de schaduw van het Colosseum en de keizerfora ligt de wijk Monti, vol smalle straatjes, charmante boetiekjes en leuke eetadressen. Bezoek Monti vooral tijdens de aperitivo, vanaf een uur of zeven ’s avonds!

64. Santa Prassede | Veel mensen bezoeken de Santa Maria Maggiore en lopen weer door, maar even om het hoekje bevindt zich nog een beeldschoon kerkje, waar je zeker even naar binnen moet lopen om de mozaïeken te bewonderen.

Interieur van de Basilica di Santa Prassede

65. De stervende Galliër | Wie zijn vijand zo verfijnd uitbeeldt, moet er haast wel eerbied voor hebben… Het beeld De stervende Gallier is in z’n eentje al een bezoek aan de Capitolijnse Musea waard.

66. Het Bambino-kapelletje | De trap naar boven lijkt eindeloos, maar achterin de Santa Maria in Ara Coeli schuilt in een kleine kapel een beeldje dat je de klim snel doet vergeten: Il Santo Bambino, Het Heilige Kindje, gemaakt van olijfhout afkomstig uit de tuin van Gethsemane.

67. Porta Portese | Wie echt wil shoppen voor weinig in Rome kan het beste een van de grotere markten afstruinen naar koopjes… Een van de meest bekende is de markt van Porta Portese die iedere zondag wordt gehouden.

68. Piazza Sant’Egidio | Echte bezienswaardigheden zul je er niet vinden, maar op een terrasje op dit kleine pleintje beleef je de heerlijke sfeer van de wijk Trastevere.

69. Santa Croce in Gerusalemme | Een kerk vol geschiedenis, in een gebouw dat eens onderdeel was van de woning van de keizerin-moeder Helena, moeder van Constantijn de Grote.

70. Case romane del Celio | Op de Celio-heuvel, achter het Colosseum, bevinden zich de resten van Romeinse huizen, die je nog altijd kunt bezoeken.

71. Villa Giulia | In de prachtige Valle Giulia kun je het mooiste en meest bijzondere van al het Etruskische erfgoed bekijken in de Villa Giulia, het nationaal Etruskisch museum van Italië.

72. Porticus van Octavia | Waar eens tempels gewijd aan Jupiter en Juno stonden, rest nu alleen nog een deel van de omheining, de Porticus van Octavia.

73. Foro Italico | Een stukje fascistisch erfgoed, vol van de beeldentaal van Mussolini, buiten het centrum van de stad.

Foro Italico (Stadio dei Marmi)

74. Circus Maximus | Er rest niets meer dan een dorre vlakte, maar de contouren van het Circus Maximus, het grote wagenrenstadion, zijn nog goed zichtbaar.

75. Biblioteca Angelica | Rome zit vol grote en kleine hoogtepunten; dit is een kleintje, maar wel een mooie. Neem een snel kijkje in deze bibliotheek en je waant je in een Harry Potter-film.

76. Santa Maria Sopra Minerva | De Heilige Maria bovenop Minerva, heet deze kerk met hemelsblauw plafond letterlijk. Vergeet ook niet stil te staan bij het olifantje op het pleintje voor de kerk.

77. Trajanus’ zuil | ‘Het oudste stripverhaal ter wereld’, wordt de Zuil van Trajanus ook wel genoemd. De keizer gebruikte de gigantische marmeren zuil om het succesverhaal van zijn veroveringen te verbeelden.

78. Forum van Julius Caesar | Julius Caesar was de eerste die een Forum liet aanleggen ter ere van zichzelf. Hij gebruikte de ruimte om uitdrukking te geven – in beeld en gebouwen – aan de boodschappen die hij graag overbracht op het volk, zoals zijn afstamming van de godin Venus.

79. Piazza delle Coppelle | Het is even zoeken, maar eenmaal gevonden is het er heel goed toeven… Er valt niets te zien, maar je vindt er een aantal leuke, betaalbare eetadresjes.

80. Forum van Augustus | Augustus kreeg, zoals dat de adoptiefzoon van Julius Caesar betaamde, ook een eigen Forum. Hij eerde er zijn familie en zijn afstamming door middel van een beeldengalerij en een grote tempel gewijd aan de oorlogsgod Mars Ultor (geliefde van Venus, wiens tempel op het Forum van Caesar er tegenover stond).

Morgen volgt het vijfde en laatste deel van de top 100!

Het echte verhaal van de stichting van Rome

‘Ik ben mij ervan bewust dat het verhaal niet alleen oud is, maar ook overbekend’, schreef de Romeinse Livius in het voorwoord van zijn boek Sinds de stichting van de Stad.

Romulus en Remus worden gezoogd door de wolvin, een schilderij van Peter Paul Rubens

Dat gaat natuurlijk (nog steeds) op: we kennen het verhaal van de tweeling die te vondeling werd gelegd, in een mandje in de rivier: ‘Het verhaal gaat dat, toen het water zakte en de drijvende mand waarin de jongetjes lagen op het droge achterliet, een wolvin uit de omringende heuvels, die haar dorst wilde lessen, op het gehuil van de kinderen afkwam en ze liefderijk heeft gezoogd.’ Dat het niet goed afliep tussen de broers weten we ook. Op een bepaald moment, ‘maakte zich het verlangen van Romulus en Remus meester om een stad te stichten op de plaats waar ze te vondeling waren gelegd en opgevoed.’

Maar toen kwam er iets tussen wat hun plannen verstoorde: door hun heerszucht, een voorvaderlijke karakterfout, ontstond uit een tamelijk onschuldige aanleiding een afschuwelijke ruzie. (…) Er ontstond een heftige woordenstrijd die, toen de woede hoger en hoger oplaaide, eindigde in moord en doodslag; in dat tumult werd Remus dodelijk getroffen. Beter bekend is het verhaal dat Remus, om zijn broer te plagen, over de nieuwe muren sprong en dat Romulus hem in woede daarover doodde, terwijl hij hem toeschreeuwde: ‘Zo zal het voortaan iedereen vergaan die over mijn muren springt!’

Het was die dag, net als vandaag, 21 april, en het was het jaar 753 voor Christus. Zo wil althans de overlevering en de stad Rome, die vandaag uitbundig haar verjaardag zal vieren.

Detail van de beroemde Capitolijnse wolvin met Romulus en Remus

Legende of leugen?
Heeft Livius alles verzonnen? Hij baseerde zijn boek, naar eigen zeggen, op oudere auteurs, zoals de zogenaamde annalisten. Vaak nam hij een van hen als uitgangspunt en gaf dan aan het eind van een episode enkele varianten die hem het vermelden waard leken (zoals ook bij de dood van Remus). Hij bagataliseert de waarde van zijn woorden wel een beetje, door te erkennen ‘dat er steeds weer nieuwe schrijvers komen die menen dat zij feiten kunnen aandragen uit nog betrouwbaarder bron, of geloven dat zij met hun stilistische vaardigheid hun primitievere voorgangers zullen overtreffen.’ Door dit stukje te schrijven over de stichting van Rome, schaar ik me natuurlijk zelf in dit door Livius aangehaalde lijstje, zoals hij zelf ook deed, maar ach, zoals hij het zelf ook even goed verwoord: ‘als in een zo groot gezelschap van schrijvers mijn faam verduisterd wordt, dan zullen de luister en de grootheid van hen die mijn naam in de schaduw stellen mij tot troost zijn.’

Het echte verhaal
Romeinen waren trotse mensen, die voor zichzelf natuurlijk graag een duidelijke, heldhaftige en onafhankelijke geschiedenis schreven. Maar Rome was, die 21^e april in 753 voor Christus, geen eiland.
Rome maakte onderdeel uit van een regio die Latium heette of althans werd bewoond door een ‘stam’ die bekend stonden onder de naam Latijnen. In de achtste eeuw waren er verschillende andere Latijnse stadjes-in-wording in dit gebied aanwezig. In wat later Rome zou worden was in deze tijd volgens Livius een zekere Ancus Martius koning, die al begon het territorium van de nederzetting wat uit te breiden. Maar er is nog een ander volk dat een stempel drukte op de geschiedenis van Rome, en dat waren de Etrusken. Zij leefden iets ten noorden van Rome, in het huidige Toscane, en hadden een confederatie gevormd van 12 ‘steden’, of centrale nederzettingen. Het waren gouden tijden voor de Etrusken: ze hadden een levendig internationaal handelsnetwerk weten te bewerkstelligen over het hele Middellandse Zeegebied, toen men in Rome nog maar net begonnen was met het leefbaar maken van het moerassige dal tussen de heuvels Capitool en Palatijn; het huidige Forum Romanum. De vroege heersers van Rome begonnen groter de denken en bouwden tempels en andere openbare bouwwerken. En juist die vroege heersers, althans de laatste paar koningen, die het Latijnse stadje regeerden, dat waren Etrusken.

Uiteindelijk kun je niet zeggen dat de Etrusken de voorlopers waren van de Romeinen, en is de discussie wie er eerder was ook helemaal niet zo interessant. Etruskische en Romeinse (bouw)kunst wortelen beide in weer oudere tradities, zowel van het Italisch schiereiland als van overzee. Maar een groot aantal sociale en religieuze ‘overblijfselen’ van de Etrusken leefden door of beleefden een ‘herstart’ in de Romeinse way of living, die een groot deel van de wereld eeuwenlang zou beheersen.

Het huidige Forum Romanum, waaronder de vroegste archeologische resten van Rome zijn gevonden

Romeinen toen en nu
Geschiedschrijving en archeologie laten zien hoe nauw de band was tussen Rome en Etrurië in de periode van het ontstaan van de stad aan de Tiber. Maar als je op een willekeurige dag in het oude Rome, wandelend over het Forum Romanum, een Romein zou aanspreken en hem vragen naar de stichting van de stad, dan zou hij je vertellen van de wolvin, van Remus en van Romulus, al wijzend naar de verderop gelegen zwarte steen waaronder de grote stichter begraven zou zijn. En de Romeinen van nu? Die doen nog een extra duit in het zakje van Livius; zij organiseren vandaag een levendige spektakelshow waarin ze het verhaal van Romulus en Remus weer tot leven brengen.

De fragmenten uit Livius zijn afkomstig uit:
Livius, Sinds de stichting van de Stad
Vertaald door H.W.A. van Rooijen-Dijkman en
F.H. van Katwijk-Knapp
Athenaeum – Polak & Van Gennep

De dodensteden van de Etrusken

Een begraafplaats zou je kunnen omschrijven als de fysieke, aardse uitdrukking van iets dat zoveel mogelijk in de buurt moet komen van onze voorstelling van het hiernamaals: een serene, stille omgeving, waar ruimte is voor contemplatie en voor ideeën van eeuwigheid. Het is dus, als fysieke ruimte op aarde, een afspiegeling van de manier waarop wij denken over het leven, de dood en het hiernamaals.

De Etrusken ontwikkelden in het eerste millennium voor het begin van onze jaartelling in het gebied dat wij tegenwoordig Toscane noemen een beschaving die tot de verbeelding van velen spreekt. Zij geloofden dat een persoon die stierf, op de een of andere manier in het hiernamaals door zou leven. Op welke wijze weten we niet precies, maar het lijkt erop dat die persoon (deels) aan zijn aardse lichaam verbonden bleef. De Etrusken hadden namelijk de gewoonte om graven in de vorm van huizen te maken, om deze ‘dodenhuizen’  te decoreren met kunstwerken en in te richten met meubels en om de doden zelf te omringen met allerlei gebruiksvoorwerpen die hen tijdens het leven dierbaar of dienstbaar waren (juwelen en wapens maar ook voedsel en dranken). Net als begraafplaatsen nu een bron van informatie zijn over de huidige wereld van de levenden, kunnen we aan de hand van Etruskische dodensteden (necropoleis) het een en ander vertellen over het dagelijks leven van de Etrusken. Sterker nog, in het geval van de Etrusken is een groot deel van wat we überhaupt van hen weten op de een of andere manier afkomstig uit hun ‘begraafplaatsen’.

De 'Tomba dei Capitelli' in Cerveteri

Wie nieuwsgierig is naar de dodensteden van de Etrusken raad ik aan tijdens een stedentrip in Rome een dagje te reserveren voor Cerveteri, een plaatsje zo’n 40 kilometer ten noordwesten van de stad. Even buiten het centrum van Cerveteri, waar je per trein of bus naar toe kunt reizen, vind je de zogenaamde Banditaccia-necropolis: een enorme Etruskische dodenstad. De eerste grote verassing die je hier tegenkomt is de relatieve rust. Maar weinig toeristen weten of nemen de moeite de weg te vinden naar deze plek. De stilte geeft de opgraving een moeilijk te beschrijven extra dimensie. De sfeer is misschien vergelijkbaar met dat wat de Romeinse dichter Propertius in de eerste eeuw voor Christus oproept als hij Veii beschrijft, een andere belangrijke stad van de Etrusken:

‘Alas, ancient Veii, you were also a kingdom then, and a golden throne was set in your market place: now the horn of the careless shepherd sounds within your walls, and they reap the harvest over your bones.’ (Vertaling A. S. Kline)

Tumuli in Cerveteri

Waar je bij de meeste belangrijke opgravingen netjes de uitgezette route moet volgen, kun je in de necropool van Cerveteri vrij rondwandelen tussen de tumuli: geweldig grote ronde graven die zijn uitgehakt in de rotsen (in sommige gevallen diep onder de grond) en waarvan de daken (nu) bedekt zijn met gras en allerlei vegetatie. De belangrijkste graven hebben een bordje, wat traptreden en verlichting, maar wie de andere tombes ook graag wil bezoeken kan beter niet al te angstig zijn aangelegd: de huizen van de doden in Cerveteri zijn nu en dan aardedonker en zitten vol gangetjes en kamers met stenen dodenbedden, waar je de draad al snel kwijt raakt.

De necropool van Cerveteri strekt zich uit over een enorm gebied waar je als je wilt uren kunt doorbrengen. Bewandel in ieder geval ook de Via dei Monti Ceriti en de Via dei Monti della Tolfa. Daar vind je een ander type graf dan de tumuli: simpele rechthoekige bouwwerken uit de zesde eeuw voor Christus, die als rijtjeshuizen staan opgesteld langs de straten van de dodenstad.

6e-eeuwse graven als 'rijtjeshuizen' in Cerveteri - courtesy of wikipedia

Overigens zijn alle graven, op het stenen ‘meubilair’ en enkele schilderingen na, zo goed als leeg. Niet alleen dankzij de beruchte Italiaanse tombaroli (grafrovers), maar ook simpelweg vanwege het feit dat veel objecten in musea terecht zijn gekomen. In Cerveteri zelf is een klein museum, maar na je bezoek aan de necropool kun je het beste terugkeren naar Rome en een bezoek brengen aan de Villa Giulia, waar de meeste vondsten uit Cerveteri terug te vinden zijn.

3 Etruskische kunstwerken die iedereen moet kennen

De Trevifontein, het Colosseum, de Spaanse Trappen; er zijn veel redenen om tijdens je eerste bezoek aan Rome niet ook nog eens naar de onhandig gelegen Villa Giulia te gaan. De Villa Giulia is het grote Etruskische museum van Italië, aan de rand van het park van de Villa Borghese.

Onlangs opende het museum een nieuwe vleugel in de Villa Poniatowski: een mooie reden om hier toch eens een kijkje te gaan nemen. Dankzij de nieuwe vleugel (en enkele andere uitbreidingen in de afgelopen jaren) is hier nu namelijk de grootste en meest uitgebreide Etruskische collectie ter wereld te bewonderen. Voor een bezoek aan de nieuwe Villa Poniatowski gelden overigens voorlopig nog wel wat restricties, dus kijk voor je bezoek wel even op de website van het museum.

Nog niet overtuigd? Misschien is een klein beetje voorkennis vereist. Ter ere van de opening daarom bij deze een stoomcursus Etruskische kunst. Want als je drie werken uit de Etruskische periode zou moeten kennen, dan zijn het deze:

Apollo van Veii

Even boven Rome lag de Etruskische stad Veii. Archeologen vonden hier (in een gebied dat de naam Portonaccio draagt) tijdens opgravingen aan het begin van de vorige eeuw een heiligdom. Een tempel, gewijd aan de cultus van het reinigende en helende water dat uit de heuvels naar beneden kwam. Men vond enkel de fundamenten van de tempel terug, maar in de nabije omgeving kwamen steeds meer vondsten aan het licht die verbonden leken met de tempel. Aardewerk met inscripties erop, votiefgiften, maar ook: een serie zogenaamde akroteria, terracotta standbeelden die eens het dak van de tempel sierden. Apollo was een van de beelden uit deze bijzondere beeldengroep uit het eind van de zesde eeuw voor Christus. De Apollo van Veii is nu te zien in de Villa Giulia.

Sarcofaag van het echtpaar

In de necropool (letterlijk: dodenstad) van Cerveteri vond men een gigantische sarcofaag gemaakt van terracotta. Het deksel stelt een soort sofa voor, waarop een echtpaar aanligt voor een banket (symposium), zoals men in de hogere lagen van de samenleving gewoon was te doen. De sarcofaag is een bijzondere vondst, onder andere omdat de doodskist ons iets vertelt over het dagelijks leven; dat het in de Etruskische samenleving gebruikelijk was dat vrouwen bij symposia aanwezig waren, bijvoorbeeld. In de Griekse en Romeinse wereld was deze eet-, drink- en converseergelegenheid uitsluitend voor mannen. De sarcofaag is tegenwoordig te bewonderen in de Villa Giulia.

Chimaera

De Chimaera is een broertje van de hellehond Cerberus, een mythisch monster dat bestaat uit delen van een leeuw, een geit en een slang. Deze bronzen Chimaera werd gevonden in de buurt van Arezzo en is misschien wel het bekendste Etruskische beeld ter wereld. Het beeld werd halverwege de vierde eeuw voor Christus vervaardigd maar in moderne tijd gerestaureerd en bevindt zich nu in het Archeologisch Museum in Florence.