Kunst & cultuur

Kunst voordat het kunst is

Kunstliefhebbers mogen, als ze geluk hebben, nog wel eens aanwezig zijn bij de opening van een tentoonstelling. Weblog Istallator had het briljante idee om zelfs die early birds nog een stapje voor te zijn; zij kwamen bij grote tentoonstellingen en andere belangrijke gebeurtenissen in de kunstwereld kijken voordat ze geopend werden. Dat leverde geweldige foto’s op.

Keulen: een gouden, gevleugelde auto wordt geinstalleerd op het stadsmuseum van Keulen (4 april 2013). AFP PHOTO / OLIVER BERG (artdaily)

Polen – Een gigantisch standbeeld van paus Johannes Paulus wordt in Czestochowa opgericht. AP Photo/Czarek Sokolowski

Parijs – De gevleugelde Nike werd ooit van haar voetstuk gehaald om haar naar het Franse platteland te brengen. Deze gebeurtenis werd door verschillende fotografen vastgelegd, waaronder Pierre Jahan. Foto: Y&R Lisbon-Behind the scenes

Nog veel meer foto’s en verhalen vind je via deze link!

Dood in Venetië

Op 3 juli aanstaande gaat de opera Death in Venice, de laatste opera van Benjamin Britten (1913-1976), in première bij De Nederlandse Opera.

Scène uit Death in Venice (Foto DNO, Ian Bostridge & Peter) Coleman

Pure en perfecte schoonheid
Death in Venice is gebaseerd op de beroemde novelle Der Tod in Venedig van Thoman Mann, uit 1911. In het verhaal staat een getormenteerde Duitse schrijver op leeftijd, Gustav Aschenbach, centraal. Aschenbach wordt steeds meer gekweld door twijfels over zijn kunst en reist af naar Venetië. Hier raakt hij totaal in de ban van Tadzio, een beeldschone jongen van Poolse afkomst. In hem ontdekt Aschenbach de pure en perfecte schoonheid waar hij zijn hele leven naar heeft gestreefd. Zelfs wanneer Venetië wordt getroffen door een pestepidimie, beslist Aschenbach om daar te blijven, om maar dicht bij Tadzio te kunnen zijn.

Bezoeken
Death in Venice
Het Muziektheater Amsterdam
Première: 3 juli 2013
Voorstellingen: 5 en 7 juli 2013
Bestel via deze link kaarten voor Death in Venice!

Meer opera
Tot eind mei speelt DNO La traviata van Giuseppe Verdi:

Op 4 juni gaat bij DNO in première: Die Meistersinger von Nürnberg van Wagner:

Vespasianus, afgod van Rome

Onlangs verscheen bij Karakter Uitgevers het derde deel in de succesvolle serie boeken over keizer Vespasianus.

Vespasianus, die later keizer van Rome zou worden en tevens de opdracht zou geven voor de bouw van het Colosseum, is als jonge officier onder het bewind van keizer Tiberius gestationeerd aan de grens van het Romeinse Rijk. Daar moet hij lokale opstanden onderdrukken en de Romeinse wet implementeren. Maar politieke gebeurtenissen in Rome – Tiberius’ toenemende krankzinnige uitspattingen en de groeiende graancrisis – roepen hem terug naar de stad.

Als Caligula keizer wordt, hoopt Vespasianus dat de situatie zal verbeteren. In plaats daarvan ziet hij de jonge keizer van Romes rijzende ster veranderen in een bloeddorstige, incestueuze, machtsbeluste gek. Overdadige bouwprojecten, eindeloos veel gladiatorenspelen, Caligula’s openbare vertoningen van de relatie met zijn zuster Drusilla en een doodsbange senaat vallen in het niet bij zijn meest ambitieuze plan.

Caligula wil de brug slaan naar de baai van Napels en gekleed in het borststuk van Alexander de Grote de stad binnenrijden. En Vespasianus krijgt de taak toebedeeld om naar Alexandrië te reizen en het borststuk uit het mausoleum van Alexander te stelen. De missie van Vespasianus leidt tot diefstal, geweld en chaos – en uiteindelijk tot hoogverraad…

NRC Handelsblad over Tribuun van Rome (deel I):

‘Geschiedenisles boordevol actie!’

Verder lezen
Vespasianus III – Afgod van Rome
Robert Fabbri
Vertaling: Henk Moerdijk
Karakter Uitgevers
ISBN 9789045203706
€ 12,95

Bestel het derde deel van de Vespasianus-reeks hier via Bol.com!

Bekijk hier de eerder verschenen delen in de serie Vespasianus (klik op de boeken voor meer informatie):

Piazza Augusto Imperatore: niemandsland in Rome

*Dit is een aflevering in de wekelijkse serie ‘Straatverhalen van Rome’.*

‘Degrado e abbondono’ (aftakeling en verlating), ‘terra di nessuno’ (niemandsland): de Italiaanse krant Corriere della Sera liegt er niet om. In een artikel van maart van dit jaar concludeert een journalist dat er van de goede bedoelingen – een wandelgebied creëren, de ‘groene zone’ rond Augustus’ mausoleum herinrichten – voor Piazza Augusto Imperatore in het centrum van Rome weinig terecht is gekomen. Uitstel, geen afstel, zeggen de autoriteiten. Maar de voorziene kosten van ongeveer 17 miljoen euro in combinatie met de nog altijd toenemende economische crisis lijken nu toch vooral op dat laatste te wijzen.

Het mausoleum van Augustus op Piazza Augusto Imperatore. Foto: Wikimedia

Een vierkant plein
Misschien ben je er wel eens geweest; het wat vreemde, vierkante plein dat ingeklemd ligt tussen de Tiber en de drukke Via del Corso. In dat geval zul je waarschijnlijk denken dat het niet meer dan terecht is dat men niet nog eens 17 miljoen investeert in dit nogal onooglijke plein, met in het midden een verwaarloosde ruïne als bedorven kers op een ingestorte taart. Zoals altijd zit ware schoonheid echter van binnen. Om een eerlijk oordeel te kunnen vormen over de herstructureringsplannen, staat in de serie Straatverhalen van Rome vandaag Piazza Augusto Imperatore centraal – het Plein van Augustus de Imperator.

Bevrijd de monumenten!
Het is 21 April, 1924. Benito Mussolini spreekt op het Campidoglio-plein over ‘de problemen van Rome’. De grandeur van het antieke Rome moest weer zichtbaar worden door middel van de liberazione (bevrijding) van de monumenten uit de oudheid. Zo groots was het nieuwe Italië van Mussolini dat de hoofdstad in ere hersteld moest worden. De parallel met de macht van het oude Rome moest letterlijk zichtbaar zijn in de straten van de stad; de belangrijkste monumenten uit die tijd moesten daartoe worden ontdaan van ‘latere toevoegingen’ zodat ze ‘opnieuw onthuld’ werden. Want, zo meende Mussolini, voor het eerst sinds Augustus was Italië weer zo groot als het oude Rome. Natuurlijk koos hij daarbij precies die elementen uit de geschiedenis van Italië die het best ingezet konden worden om zijn eigen politiek/ideële boodschap te ondersteunen. De oude stenen van de stad kregen in hun nieuwe verband een nieuwe betekenislaag, die meer inzicht biedt in de sociale, politieke en maatschappelijke processen van Mussolini’s tijd dan in die van de oudheid.

De ‘bevrijding’ van Augustus’ mausoleum en de aanleg van Piazza Augusto Imperatore (1936). Foto: Roma Sparita

Een plein wordt geboren
Mussolini’s ideeën materialiseerden zo in het straatbeeld van Rome. Een van de belangrijkste en meest ingrijpende ‘bevrijdingsprojecten’ was de creatie van Piazza Augusto Imperatore. Waar nu het plein ligt, bevond zich nog geen 100 jaar geleden een dichtbevolkte woonwijk. De wirwar van straten en huizen kon echter niet aan Mussolini’s oog onttrekken dat zich hier een paar van de belangrijkste herinneringen schuilhielden aan zijn grote voorbeeld en inspiratie: keizer Augustus (27 v.Chr. – 14 n.Chr.). Overwoekerd door onkruid en begroeing stond hier, allereerst, Augustus’ laatste rustplaats, zijn mausoleum. Daarnaast: de Ara Pacis (Vredesaltaar), een van de symbolische hoogtepunten van het bouwprogramma van de Romeinse keizer.

Propagandamachine
27 jaar voor het begin van onze jaartelling slaagt Gaius Iulius Caesar Octavianus erin alle macht in Rome naar zich toe te trekken. Om zijn positie verder veilig te stellen – Rome is van oudsher een republiek en wars van despoten en alleenheersers – heeft Augustus een uitgebreide propagandamachine in het leven geroepen. Kunst en cultuur bloeiden op onder zijn bewind, niet alleen omdat er vrede in het rijk was en de welvaart letterlijk vanuit de veroverde gebieden bleef toestromen, maar ook omdat de keizer verschillende kunstvormen gebruikte voor zelfverheerlijking en daarmee een stimulans gaf aan de ontwikkeling ervan. Beroemd is de uitspraak van Suetonius dat Augustus ‘Een stad van baksteen aantrof, en er een van marmer achterliet’. Het uitgebreide bouwprogramma voor Rome droeg bij aan de propaganda van de keizer.

De locatie van Augustus’ mausoleum in het oude Rome (rode stip). Foto: Wikimedia

Na enkele militaire overwinningen in Gallië en Spanje keerde Augustus terug naar Rome. Hij had de rust in het hele rijk hersteld, wat zijn populariteit bij rijk en arm vergrootte. Daarom was het een slimme zet de door hem gebrachte vrede, de Pax Romana, zoveel mogelijk te gebruiken in zijn propaganda. Ter ere van de vrede liet hij de Ara Pacis (letterlijk: Altaar van de Vrede) bouwen. Het altaar, ingewijd in 9 v.Chr., zou een lofzang worden op de vrede en welvaart die Augustus het Romeinse rijk had gebracht. Deze boodschap werd verhuld in prachtige symbolische en mythologische reliëfs, die alle zijden van het altaar sierden.

De Ara Pacis stond niet op zichzelf. Het maakte deel uit van een groter bouwproject, dat Augustus op deze plek realiseerde. Hij liet hier ook zijn mausoleum, zijn eigen grafmonument, neerzetten en gaf opdracht tot de bouw van een zogenaamd horologium: een soort reusachtige klok in de vorm van een lange hoge obelisk. De tijdmeting gebeurde aan de hand van de schaduw van die pilaar, die als de wijzer van een klok over de omgeving viel.

9 blokken marmer
Augustus’ monumenten raakten in de eeuwen na de oudheid in de vergetelheid. Maar dan koopt een zekere kardinaal Giovanni Ricci uit Montepulciano – we zijn inmiddels in de 16de eeuw beland – negen blokken marmer op. Wat hij op dat moment niet wist, was dat zijn marmerblokken afkomstig waren van het vredesaltaar van keizer Augustus. Giovanni heeft nooit van zijn ‘vondst’ geweten: het zou nog eeuwen duren voordat de herkomst aan het licht kwam.

In 1859 kwamen, bij werkzaamheden in het Palazzo Peretti in Rome, fundamenten van het vredesaltaar aan het licht. Talloze fragmenten werden opgegraven en vonden direct een weg naar privéverzamelingen en musea over de hele wereld. Sommige delen werden verkocht aan de Galleria degli Uffizzi in Florence, andere aan het Louvre in Parijs. Pas in 1903 zouden alle brokstukken definitief herkend worden als behorend tot de beroemde Ara Pacis, dankzij de Duitse archeoloog Friedrich Von Duhn.

De fascisten grijpen in
Nu vond ook de Italiaanse overheid het tijd voor een officiële opgraving. Toen men ongeveer de helft van het monument had blootgelegd bleken de omstandigheden van de opgraving toch te complex: men staakte de operatie. Pas onder het fascistische bewind, in 1937, werd besloten, om de hierboven genoemde redenen, om de opgraving weer op te pakken. Maar dan groots.

Mussolini wilde het mausoleum van Augustus in oude glorie herstellen en veegde hiervoor een complete Romeinse stadswijk van de kaart. Ook de Ara Pacis moest opnieuw worden opgebouwd en hier worden geplaatst. Waar is hier? Het gloednieuwe Piazza Augusto Imperatore.

Tussen juni en september 1938 maakte architect Ballio Morpurgo alles gereed om de Ara Pacis opnieuw op te bouwen. Er werd een verhoging aangebracht waar het vredesaltaar op moest komen te staan, en een overdekking in de vorm van een portico moest beschutting bieden tegen regen en wind. Voor de gelegenheid werd de complete tekst van de Res Gestae, een beroemde inscriptie met daarop het publieke ‘testament’ van keizer Augustus, op een muur aangebracht. De (her)inauguratie van het monument werd, om de symboliek mooi af te ronden, gehouden op 23 september, de geboortedag van Augustus.

Morpurgo’s behuizing voor de Ara Pacis. Foto: Conoscere il bello

De rest van het plein werd geconstrueerd rondom het vervallen en door begroeiing overwoekerde mausoleum van Augustus. De galerijen die aan drie zijden rond het plein werden aangelegd, zijn typische voorbeelden van de strenge fascistische architectuur en werden versierd met reliëfs die dezelfde ideologie ondersteunden. Zoals gezegd werden voor het project alle bestaande woningen zonder al te veel scrupules van de kaart geveegd. De twee kerken mochten blijven staan en zijn in de plannen voor Piazza Augusto Imperatore geïntegreerd. Alle inspanningen ten spijt, raakten de monumenten die de glorie van het Rome van Augustus in herinnering moesten brengen, na het fascistische tijdperk ernstig in verval. Piazza Augusto Imperatore werd een verloederde plek, waar je zeker in de avonduren maar beter weg kon blijven. Had Augustus zich in zijn graf om kunnen draaien, dan had hij rondom voornamelijk zicht gehad op zwervers, prostituees en verslaafden. Een weinig keizerlijk uitzicht.

Pax Americana
Halverwege de jaren 90 van de vorige eeuw bleek dat uitlaatgassen en temperatuurstijgingen de Ara Pacis ernstig in gevaar hadden gebracht. In 1995 besloot de gemeente Rome dat het tijd was om de behuizing van de Ara Pacis, Morpurgo’s portico, te vervangen door een fatsoenlijk onderkomen.

Wat uit noodzaak werd geboren, werd een belangrijke en symbolische nieuwe stap in het bouwprogramma van Rome – alweer. De opdracht voor het ontwerp van de nieuwe behuizing ging naar Richard Meier, een beroemd Amerikaans architect.
De toenmalige burgemeester Rutelli, verantwoordelijk voor het project, wist dat de keuze voor een niet-Italiaanse architect met een voorkeur voor moderne, strakke, transparante constructies niet onopgemerkt voorbij zou gaan. Rome wordt toch, als ‘bakermat van de westerse beschaving’, een beetje beschouwd als erfgoed van iedereen. Daar kwam nog bij, dat er sinds Mussolini in het centrum van Rome niet één nieuw gebouw meer was gebouwd. Nu werd het symbool van de Pax Romana onder handen genomen door een vertegenwoordiger van de Pax Americana. Natuurlijk zou er kritiek komen.
Toch staat het ‘benzinestation’ – de weinig flatteuze bijnaam van het nieuwe Ara Pacis Museum – alweer jaren fier overeind. Maar met de plannen voor de rest van Piazza Augusto Imperatore is het, zoals de Corriere della Sera meldde, er bedroevend voor.

Piazza Augusto Imperatore, zoals het er in 2014 uit zou moeten zien. Foto: Urban File

Il grande imperatore
Volgend jaar herinnert Rome de tweeduizendste sterfdag van de keizer die baksteen in marmer veranderde – Augustus stierf op 19 augustus in 14 n.Chr. in het plaatsje Nola. Lilli Garrone, de journalist van de Corriere della Sera, gelooft er niet meer in en schaamt zich nu al voor het beeld dat de wereld voorgeschoteld zal worden – zoals zo vaak gebeurt zal Rome (Italië) volgens imagoschade lijden wanneer de wereld ziet hoe er wordt omgegaan met ‘la tomba del grande imperatore’.

De schaamte voorbij
Garrone representeert, denk ik, een grote groep Italianen wanneer ze spreekt van schaamte op het internationale toneel. Om dat voor te zijn, benadrukt ze maar vast dat ze zichzelf terdege bewust is van de ‘grootsheid’ van het verleden en het belang van de tombe. Daarmee plaatst ze zichzelf midden in het, uiteraard subjectieve, debat dat vooral gericht is op het historische belang van deze plek in Rome. Haar oproep is daarmee echter helaas aan een almaar dalend groepje toehoorders gericht. Helaas, maar ook begrijpelijk – Europa in het algemeen en Italië in het bijzonder maken een geweldige crisis door en alle uitgaven moeten meer dan ooit publiekelijk worden verantwoord.

Wellicht zou het daarom beter zijn als het genoemde ‘internationale toneel’, vanwaar de spelers vooral van comfortabele afstand verwijtend wijzen of honend lachen om wat er allemaal gebeurt in het land dat wij beschouwen als de bakermat van ‘onze’ beschaving, meer nadacht over een constructieve bijdrage aan het debat. Een bijdrage die niet gebukt gaat onder schaamte en lijmpogingen van een gebroken imago. Want misschien is het wel zo dat Piazza Augusto Imperatore in Rome niet van de ondergang gered moet worden vanwege de tombe van een man die het totalitarisme zo wat uitvond. Misschien is het zo dat er in Europa bijna geen enkele plek bestaat waar de loop van duizenden jaren geschiedenis zo nauw verweven is met stadsplanning en stedelijke architectuur. En misschien dat er daarom, filosofisch gezien, over hoe wij mensen leven in en uiting geven aan onze stedelijke omgeving, veel grotere inzichten te behalen vallen op deze plek in ‘ons’ Europa.

De leukste kunst-apps

Ben je zo’n kunstliefhebber dat je het liefst alle grote musea ter wereld zou bezoeken, en nog liever ’s werelds mooiste kunst altijd bij de hand hebt? Tenzij je schatrijk bent en over zeeën van tijd beschikt, wordt het helaas lastig om die droom waarheid te maken. Wat je wel kunt doen, is heel veel mooie kunst-apps downloaden op je telefoon of iPad. The next best thing!

Rijksmuseum

Met de app van het pas heropende Rijksmuseum heb je alle meesterwerken uit de collectie altijd op zak. Met de ingebouwde social media-functies kun je je favoriete kunstwerken bovendien direct met de hele wereld delen.

Uffizi Touch

De Galleria degli Uffizi in Florence is een van de oudste musea in Europa. Ben je er nog nooit geweest? Met de app Uffizi Touch kun je de hele collectie thuis ontdekken – in mooie, hoge resolutie beelden. Zoek op kunstenaar, periode of plaats.

Musée du Louvre

Meer dan 100 meesterwerken uit het Louvre in je broekzak? Dat kan met de vernieuwde app van het mooiste museum van Parijs. De app geeft je de mogelijkheid om meer dan 500 beelden te bekijken en naar hartenlust in- en uit te zoomen. Daarnaast is er een ‘news feed’-functie, zodat je ook van alle evenementen op de hoogte blijft.

Art authority

Je kunstkennis bijspijkeren? Dat kan met de app Art Authority. De app is gevuld met meer dan 60.000 werken van 1000 verschillende (Westerse) kunstenaars. Kies een artiest op basis van stroming of naam en vind meteen precies de werken die daarbij horen.

Art History Test

Denk je een kunstkenner te zijn? Test je kennis met deze Art History Test in app-vorm. Probeer of je de titel, kunstenaar of het jaartal weet op basis van een afbeeldingen van bekende kunstwerken!

Rome: 10 x gratis kunst kijken

Rafael in de Santa Maria della Pace (detail; foto: Wikimedia)

Rome is een openluchtmuseum waar je, als je weet waar je naartoe moet, gratis en voor niets de grootste schatten kunt ontdekken… Handig, want hoewel je tegenwoordig met diverse budgetmaatschappijen al heel voordelig kunt vliegen naar Rome, kan het alsnog een dure trip worden als je de ticketprijzen van alle grote musea en bezienswaardigheden bij elkaar optelt.

Natuurlijk ga je bij een eerste bezoek aan de Eeuwige Stad naar de Sixtijnse Kapel of de Galleria Borghese – hoogtepunten van Rome waarvoor je eerst langs de kassa moet. Maar gelukkig zijn er genoeg plekken te vinden die helemaal gratis toegankelijk zijn en toch toegang geven tot de grootste kunstschatten die je maar kunt bedenken. Zeg nu zelf, waar ter wereld kun je voor niets genieten van grootmeesters als Caravaggio, Michelangelo en Bernini? De 10 mooiste voorbeelden vind je hieronder!

1. Michelangelo in de San Pietro in Vincoli
Michelangelo werd in het jaar 1505 door Paus Julius II naar Rome gehaald om zijn grafmonument te maken. Het moest uiteraard een groots monument worden, met meer dan veertig gebeeldhouwde figuren. Wat er van dat monument rest kun je tegenwoordig nog bekijken in de San Pietro in Vincoli, op de Esquilijnheuvel. Het meest indrukwekkende onderdeel van het grafmonument is zonder twijfel het gigantische beeld van Mozes, dat Michelangelo rond het jaar 1516 voltooide, nog voor hij begon aan het beschilderen van het plafond van de Sixtijnse Kapel.
Adres: Piazza di San Pietro in Vincoli 4a

2. Bernini in de Santa Maria della Vittoria
Het kerkje is voor Romeinse begrippen vrij onopvallend, verdwijnt bijna in de verkeersdrukte, maar binnen in de Santa Maria della Vittoria vind je een prachtige sculptuur van de beroemde kunstenaar Gianlorenzo Bernini: De Extase van de Heilige Theresa.
Adres: Via 20 Settembre 17

De Extase van de Heilige Teresa, Bernini in de Santa Maria della Vittoria (foto: Wikimedia)

3. Caravaggio in de San Luigi dei Francesi:
Werken van Caravaggio, grootmeester van het clair-obscur, kun je op verschillende plekken in Rome bewonderen. In de San Luigi dei Francesi bijvoorbeeld, de Franse kerk in Rome, om de hoek van grote bezienswaardigheden als het Pantheon en Piazza Navona.
Adres: Via Santa Giovanna D’Arco, 5

4. Bramante in de Santa Maria della Pace
Het was het jaar 1500 toen architect Bramante van een zekere kardinaal Oliviero Carafa de opdracht kreeg om bij de kerk Santa Maria della Pace een kloostergang te ontwerpen. Bramante maakte er een prachtig gebouw van, dat een rust en elegantie uitstraalt die ook de bezoeker van nu niet kan ontgaan. Het Chiostro del Bramante werd een typisch voorbeeld van renaissancearchitectuur, met een rechthoekige plattegrond, en een opbouw in twee verdiepingen met elk hun eigen stijl.
Adres: Via Arco della Pace, 5

5. Bernini op Piazza Navona
Een van de beroemdste pleinen van Rome is Piazza Navona. Het plein wordt gekenmerkt door de langgerekte, ovale vorm en natuurlijk door de drie fonteinen die je er kunt vinden. De middelste, de Fontana dei Quattro Fiumi (Fontein van de Vier Rivieren), is van de hand van Bernini.

6. Michelangelo op Piazza del Campidoglio
Het Piazza del Campidoglio bovenop de Capitoolheuvel, is ontworpen door niemand minder dan Michelangelo. Ook de grote brede treden die je de heuvel en de grote beelden van Castor en Pollux aan weerszijden van de trap behoren tot het originele ontwerp van Michelangelo. Hoewel het geheel van bovenaf het beste tot zijn recht komt, zie je ook al bij het betreden van Michelangelo’s monumentale trappartij dat je door een kunstig vormgegeven geheel wandelt.

Caravaggio’s L’ispirazione di San Matteo in de Cappella Contarelli, San Luigi dei Francesi

7. Rafaël in de Santa Maria della Pace
Kosteloos een fresco van de grote kunstenaar Rafaël bewonderen? Dat kan natuurlijk in de Santa Maria della Pace. De kerk zelf is niet altijd open, maar gelukkig kun je vanuit het naastgelegen Chiostro del Bramante ook een blik werpen op de door Rafaël zo verfijnd geschilderde engelen en Sibillen. Vanuit de Sala delle Sibille, op de bovenste loggia, kun je van 10.00 tot 20.00 uur in alle rust de details van Rafaëls schildering bekijken.
Adres: Via Arco della Pace, 5

8. Bernini op het Sint-Pietersplein
Het Sint-Pietersplein is ontwerpen door Bernini en heeft een elipsvorm, met een zuilengalerij die de bezoeker als het ware omarmt. Italianen spreken hier ook wel liefkozend van de abbraccio berniniano, oftewel de ‘Berniniaanse omarming’. De architect verstopte een knap staaltje ‘trompe l’oeil’ in zijn ontwerp: wie op de witte stip in het midden van het plein gaat staan, ziet in plaats van de vier rijen pilaren maar een enkele rij. Natuurlijk is het plein vrij toegankelijk voor publiek.

9. Michelangelo in de Santa Maria degli Angelli e dei Martiri
Hij was al 86 jaar oud, maar toch nam Michelangelo de opdracht van paus Pius IV aan om de kerk Santa Maria degli Angeli e dei Martiri te ontwerpen, op de plek waar een zekere priester Antonio Lo Duca een visioen had gezien van zeven martelaren. Die plek lag wel toevallig midden in de restanten van het imposante Thermengebouw van de Romeinse keizer Diocletianus. Hoe Michelangelo dat oploste kun je voor niets bekijken in de Santa Maria degli Angeli e dei Martiri.
Adres: Piazza della Repubblica (ingang Via Cernaia 9)

10. Andrea Pozzo in de Sant’Ignazio
Wie wil ervaren wat de kunsthistorische term trompe l’oeil precies inhoudt, moet een bezoek aan de kerk van Sant’Ignazio, vlak bij het Pantheon, zeker niet overslaan. Het oog wordt hier letterlijk bedrogen, door de plafondschilderingen die Andrea Pozzo hier in de zestiende eeuw aanbracht. Zoek de gemarkeerde steen op het plaveisel, midden in het schip van de kerk, en loop vanuit daar langzaam naar voren. Je zult zien dat de ‘koepel’ die je boven het altaar ziet een schijnkoepel is en dat de zuilen die het plafond sieren zich langzaam verlengen!

Oog in oog met Rembrandt, Rubens en Titiaan

Een confrontatie van meesterschilders: Frans Hals ontmoet tijdgenoten en voorgangers als Titiaan, Rembrandt, Rubens, Van Dyck en Jordaens.

Het Frans Hals Museum bestaat dit jaar 100 jaar en dat wordt gevierd! Onder andere met de bijzondere tentoonstelling Frans Hals. Oog in oog met Rembrandt, Rubens en Titiaan.

Over de tentoonstelling
Frans Hals’ leermeester Karel van Mander adviseerde jonge schilders om een eigen schilderstijl te ontwikkelen die of heel precies (‘net’) was, zoals Breughel, of juist heel grof (‘ruw’), zoals Titiaan en Tintoretto. Frans Hals koos voor een ruwe manier. Ook in de olieverfschetsen van Rubens en Van Dyck is een ‘ruwe’, virtuoze penseelstreek goed te zien. Daarnaast wordt duidelijk hoe dicht Hals zijn Antwerpse voorgangers naderde in de formele portretkunst.

Een levendige selectie genrewerken toont werken van Hals met zijn virtuoze penseelwerk en de mimiek van zijn lachende figuren, naast soortgelijke stukken van onder anderen Van Baburen, Jordaens en Van Dyck. Ook Hals’ grote groepsportretten gaan de dialoog aan met tijdgenoten. Het spectaculairst is wellicht de  confrontatie van Hals’ laatste groepsportretten met de enige meester die op dat moment met eenzelfde bravoure durfde te schilderen: de late Rembrandt.

De schilderijen zijn afkomstig uit onder andere the National Gallery in Londen, het Prado in Madrid, het Louvre in Parijs en diverse particuliere collecties.

Bezoeken?
Frans Hals. Oog in oog met Rembrandt, Rubens en Titiaan
t/m 28 juli te zien in het Frans Hals Museum, Haarlem
Plan hier je bezoek aan de tentoonstelling!

Villa Borghese: een groene oase in Rome

Casina del Lago, terras in de Villa Borghese

Deze hele week ben ik in Rome (met Ciao Tutti), waar het voorjaar ook eindelijk op gang is gekomen. Het is perfect weer om van de lentezon te genieten in een van de mooiste parken in het centrum van de stad: Villa Borghese.

Het park Villa Borghese draagt de naam van een vooraanstaande familie die op verschillende plekken hun sporen hebben nagelaten in de stad. De groene heuvel Pincio (of Colle Pinciano) was eens het landgoed van Scipione Borghese, een kardinaal met een grote passie voor kunst. Hij liet daar aan het begin van de zeventiende eeuw een prachtig park aanleggen.

SCHONE KUNST
Omdat Scipione Borghese een oog had voor schone kunst, legde hij in de loop der jaren een indrukwekkende kunstcollectie aan. De collectie van de familie Borghese vond uiteindelijk onderdak in het Casino Nobile midden in het park, waar tegenwoordig het nationale museum Galleria Borghese gevestigd is. In dit museum vindt je een geweldige collectie topstukken van zowel schilder- als beeldhouwkunst.

KLIMMEN
Je kunt het park van de Villa Borghese via verschillende ingangen bereiken: aan het einde van de Via Vittorio Veneto of bij metrostation Flaminio, even achter Piazza del Popolo. Een andere mooie route naar het park gaat via de trappen aan de zijkant van Piazza del Popolo of via de Spaanse Trappen. Het is even klimmen, maar eenmaal aangekomen in het park heb je genoeg mogelijkheden om weer helemaal tot rust te komen.

PICKNICK OF WANDELING
Sportievelingen kunnen het park per fiets of bijvoorbeeld met skates verkennen. Een ontspannen of romantische wandeling maken kan natuurlijk ook. Je kunt in het gras picknicken in het gras of verkoeling te zoeken aan de rand van het meertje, waarop roeibootjes dobberen. Ben je met kinderen? Dan is een bezoek aan de dierentuin in het park misschien een leuke optie! Vergeet ten slotte niet even naar de balustrade te lopen die zich pal aan Piazza del Popolo bevindt: vanaf daar heb je een mooi uitzicht over de stad met de koepel van de Sint Pieter op de achtergrond.

Dat Scipione’s park niet alleen een plek is om te ontspannen, maar ook nog altijd een walhalla voor kunstliefhebbers is, kun je morgen lezen!

Galleria Borghese

Toscane underground

Tijdens de jaarlijkse palio in Siena stroomt het Piazza del Campo vol bewoners, bezoekers en toeristen, die de beroemde paardenraces willen bijwonen. Wie van hen vermoedt dat het water dat voor hun ogen vrolijk uit de Fonte Gaia spuit ook onder hun voeten stroomt, door de ondergrondse waterwegen?

Deze waterwegen werden aangelegd tussen de Middeleeuwen en Renaissance en waren bedoeld om de stad van drinkwater te voorzien. Gespecialiseerde mijnwerkers uit de omgeving (Massa Marittima, Gerfalco, Montieri en Boccheggiano) werden ervoor naar Siena gehaald. En niet alleen naar Siena: Toscane zit vol ondergrondse waterwegen…

DE BOTTINI, SIENA

Onder de straatstenen van Siena ligt een labyrint verborgen van meer dan 25 kilometer waterwegen, waarmee alle fonteinen en bassins van de stad worden voorzien. Die waterwegen worden ook wel ‘Bottini’ genoemd, afkomstig van het woord buctinus, een term die voor het eerst werd gebruikt in 1226 om de tongewelven van de ondergrondse galerijen aan te duiden. Het grootste deel van de constructie werd uitgegraven en aangelegd tussen de 12de en 15de eeuw, maar waarschijnlijk werd een veel ouder, Etruskisch watersysteem ook opgenomen in het stelsel.
Vandaag de dag kun je nog een ondergrondse wandeling maken langs de Bottini. Er zijn twee vertakkingen die je kunt volgen: de diep gelegen Fontebranda (die water brengt naar de Fontebecci, Fontebranda en Chiarenna) en de Fonte Gaia, die de fontein op het Piazza del Campo van water voorziet.

Bezoeken kan alleen als het water niet te hoog staat; een rondleiding moet van tevoren geboekt worden en kost € 9,30 pp.

DE FONTI DELL’ABBONDANZA, MASSA MARITTIMA

Gedurende de Middeleeuwen werden er verschillende waterwegen uitgegraven in de heuvel van travertijn waarop het stadje Massa Marittima is gebouwd. Het was bedoeld om de Fonti dell’Abbondanza van water te voorzien, een gebouw met drie grote, puntige bogen, gebouwd in 1265. Recentelijk zijn in het gebouw verschillende fresco’s gevonden en gerestaureerd. Ze beelden, onder andere, de vruchtbaarheid uit, met een vreemde boom met fallussymbolen als vruchten als middelpunt. In het verleden speelde de Fonti dell’Abbondanza een belangrijke rol in tijden van nood, wanneer de stad belegerd werd; het was immers de enige plek in de stad waar drinkwater beschikbaar was.
De waterweg onder de grond bevindt zich onder de tweede boog en bestaat uit een gang die 1.90 hoog is en bijna 300 meter lang. Niet geschikt voor mensen met claustrofobie dus…

Bezoeken kan alleen onder begeleiding en op afspraak.

HET LABYRINT VAN PORSENNA, CHIUSI

Tussen de 7de en de 5de eeuw v.Chr. was Chiusi een van de meest belangrijke steden van de Etruskische ‘Dodecapolis’, een ‘bond’ van 12 steden. Plinius de Oude schrijft in zijn Naturalis Historia dat de legendarische Etruskische koning Lars Porsenna begraven werd in een majestueuze tombe die zich in een ondoorgrondelijk labyrint bevond. Volgens een middeleeuwse legende was ook de begrafenisstoet indrukwekkend: de sarcofaag zou zijn rondgereden in een gouden wagen, getrokken door 12 gouden paarden.

Lang dacht men dat Porsenna’s begraafplaats het netwerk van ondergrondse galerijen in Chiusi was. In werkelijkheid is dit het Etruskische, ondergrondse aquaduct, die bestaan uit een systeem van verschillende waterwegen op verschillende niveaus. De route begint bij het Museo della Cattedrale op het Piazza Duomo en eindigt in een groot, rond Etruskisch/Romeins reservoir uit de 1ste eeuw v.Chr. met een dubbel tongewelf dat door een centrale zuil wordt ondersteund. Vanaf daar ga je met een kleine ronde trap omhoog, naar de verdedigingstoren uit de 12de eeuw. Vanaf de top van de toren heb je een mooi uitzicht op het historisch centrum van Chiusi en de twee torens ‘Beccati questo’ (‘take this!’) en ‘Beccati quello’ (‘take that!’), die zijn vernoemd naar de strijdkreten die klonken toen Siena en Perugia elkaar op het slagveld troffen. In de verte zie je het Meer van Trasimeno en de Monte Amiata.

Te bezoeken tussen 1 juni-15 oktober (10:00-12:45, 16:00-18:00) en tussen 16 oktober-31 mei (werkdagen 10:00-12:45, in het weekend ook 15:30-18:00). Rondleidingen worden in verschillende talen gegeven.

Meer informatie over Toscane ‘onder de grond’ vind je op www.turismo.intoscana.it.

Het klassieke, het bijbelse, het portret

Bijzondere kunstschatten uit de museale depots van Florence zijn tijdelijk te bewonderen, tijdens de tentoonstelling Il mito, il sacro, il ritratto in de Galleria Palatina.

Hercules en de Hydra van Lerna

VERZAMELWOEDE

De beroemde Florentijnse familie De’ Medici was een familie van verzamelaars. In de loop der eeuwen legden ze een verbluffende collectie aan van ontelbaar veel kunstschatten, die ze uiteindelijk aan de stad Florence schonken ‘om de staat te sieren, voor publiek gebruik en om de nieuwsgierigheid van buitenlanders te wekken.’

Omdat er, dankzij die verzamelwoede van de De’ Medici, simpelweg teveel kunstschatten in Florence zijn, liggen veel werken maar wat te verstoffen in de depots van musea. Een deel van die collectie is nu tijdelijk te zien in de Galleria Palatina in Florence, tijdens de tentoonstelling Il mito, il sacro, il ritratto.

MYTHE, BIJBEL, PORTRET

Aan de hand van 19 schilderijen (uit ca. 1560-1650) kun je niet alleen de kunsthistorische ontwikkeling volgen, maar ook de verhalen achter de schilderijen, die vertellen van de palazzi en villa’s waarvan ze ooit de muren sierden, van de adellijke lieden die de opdracht gaven om ze te schilderen of die ze aankochten op antiekmarkten. De kunstwerken zijn voor de tentoonstelling ingedeeld naar drie thema’s: klassieke mythologie, bijbels verhalengoed en de portretten.

We beginnen met de mythen. De meeste aandacht gaat ongetwijfeld uit naar het monumentale kunstwerk van Hercules en de Hydra van Lerna, gemaakt door Guido Reni (1638-1640). Het is afkomstig uit de collectie van kardinaal Giovan Carlo, in wiens Casino Mediceo aan de Via della Scala het ooit hing. De held Hercules, symbool van kracht en een favoriete klassieke held van de familie De’ Medici, is ook degene die spirituele reis langs de hemelse sferen begeleid, die volgt in de vijf Kamers van de Planeten. De ruimtes werden versierd met fresco’s door Pietro da Cortona. Een ander exemplum virtutis (voorbeeld van dapperheid) wordt gegeven in twee schilderijen waarop Tarquinius en Lucretia staan afgebeeld, gemaakt door Simone Pignoni.

De tentoonstelling vervolgt in een tweede deel, gewijd aan het bijbelse verhalengoed. Onderwerpen uit zowel het Oude als het Nieuwe Testament, zoals verbeeld door Vlaamse schilders als Frans Floris (1540) en Italiaanse kunstenaars als Artemisia Gentileschi en Jacopo Ligozzi, komen aan bod.

Het gedeelte gewijd aan de portretten wordt ingeleid door een eerbetoon aan Don Lorenzo de’ Medici, zoon van Ferdinand I en Christine van Lorraine. Hij was een kunstliefhebber pur sang en trad op als patroon van de grootste kunstenaars van zijn tijd. Hij gaf zelf opdracht voor veel werken, veelal om zijn Villa della Petraia te sieren. De portretten die volgen zijn de sluiten het geheel mooi af. Het portret was voor de De’ Medici het medium bij uitstek om familieverhoudingen of politieke banden uit te drukken, of om de morele waarden van de geportretteerde te benadrukken.

DE TENTOONSTELLING BEZOEKEN

Il mito, il sacro, il ritratto
T/m 31/08/2013
Galleria Palatina, Florence
kaartjes verkrijgbaar bij de ingang
(maandag gesloten)