Orpheus Kijkt Om
Films
In de voetsporen van Audrey Hepburn
Het is misschien wel de grootste klassieker over Rome: Roman Holiday (Vancanze Romane) met Audrey Hepburn en Gregory Peck in de hoofdrol. Audrey Hepburn speelt Ann, een jonge prinses die met haar gevolg door Europa reist. Ann is het keurslijf van haar vorstelijke leven en alle formaliteiten die daarbij horen echter meer dan zat…
Wanneer de prinses in Rome is, vlucht ze midden in de nacht via het raam van haar slaapvertrek de stad in. Dan volgt de ontmoeting met de Amerikaanse journalist Joe Bradley (Gregory Peck): het begin van een avontuur dat de twee hoofdpersonen dwars door Rome zal leiden. Onderweg komen ze langs alle bekende monumenten en bijzondere plekken – een feest der herkenning voor Romeliefhebbers.
Audrey Hepburn als princess Ann (Foto: Wikimedia)
De Roman Holiday-tour
Wil je in de voetsporen van Audrey en Gregory treden? Volg de route van Ann en Joe en ga tijdens een Romereis in elk geval langs:
Palazzo Barberini, de ‘thuisbasis’ van prinses Ann in Rome.
Het Forum Romanum, waar Ann in slaap valt en door Joe wordt gevonden.
Via Margutta (nummer 51), het huis van Joe waar hij Ann naartoe brengt als blijkt dat hij haar niet naar huis kan sturen.
De Trevifontein waar prinses Ann tijdens haar ‘dagje uit’ met Joe een Romeinse kapper bezoekt om haar lange lokken te laten afknippen.
De Spaanse Trappen waar Ann een gelato eet en het Pantheon waar ze op een terrasje neerstrijken.
Het Colosseum, de plek waar Joe en Ann op de vespa voorbij razen.
Onder de Engelenbrug (aan de voet van de Engelenburcht), waar Joe en Ann ‘s avonds een feestje bezoeken, op een boot in de Tiber.
Last but not least: de Bocca della Verità, de Mond van de Waarheid. In deze beroemde scène steekt Joe zijn hand in de Bocca della Verità en doet alsof zijn hand wordt afgebeten.
Bekijk de beroemde scène op de Vespa:
4 x Caesars doodsscène (1953-2007)
Gister schreef ik over het Theater van Pompeius, waar de eerste Nederlandse ‘toeristen’ in Rome werden rondgeleid. Het theater is in meerdere opzichten een dramatische locatie gebleken: op deze plek werd rond deze tijd van het jaar (op 15 maart 44 v.Chr) Julius Caesar vermoord, tijdens een senaatszitting.
Die historische gebeurtenis inspireerde William Shakespeare al in 1599 tot het schrijven van een prachtige tragedie. Regisseurs en scenarioschrijvers van ná de uitvinding van filmcamera grepen de dramatiek van de gebeurtenis (Et tu, Brutu?) eveneens met beide handen aan. Zij maakten er de volgende filmscènes van:
Julius Caesar, Joseph Mankiewicz (film, 1953)
Julius Caesar, Herbert Wise (serie, 1979)
Julius Caesar, Uli Edel, (serie, 2002)
Rome, B. Heller, W.J. MacDonald & J. Milius (serie, 2005-2007)
Eerbetoon aan de meester van de Italiaanse cinema
Het Museum van de Ara Pacis in Rome organiseert een eerbetoon aan een van de grootste regisseurs (en acteurs) die de Italiaanse cinema heeft gekend.
Vittorio De Sica in Londen (jaren 50)
Met klassiekers als Ladri di biciclette (1948) en Ieri, oggi, domani (1968) is Vittorio De Sica (1901-1974) een van de grootste sterren uit de geschiedenis van het Italiaanse doek. De acteur en regisseur staat bekend als de meester van het Neorealisme, de filmstroming die de Italiaanse cinema voor het eerst echt op de internationale kaart zette. De tentoonstelling Tutti De Sica in Rome eert hem als zodanig, met foto’s, posters, kostuums, filmfragmenten en televisie-interviews van Vittorio De Sica en zijn films. De Sica’s eigen kinderen werkten mee aan het eerbetoon en deelden zelfs foto’s en objecten uit hun eigen, persoonlijke archief.
Vittorio De Sica en Cesare Zavattini tijdens opnames van de film Il tetto (1955)
Een jonge Vittorio De Sica (jaren 30)
Vittorio De Sica, Memmo Carotenuto en Alessandro Blasetti in pauze tijdens opnames voor de film Tempi Nostri (1954)
BEZOEK DE TENTOONSTELLING
Tutti De Sica
T/m 28 april
Museo dell’Ara Pacis
Rome
Reality check: wat hoop en dromen doen
© Imagine film
‘Dit is het verhaal van een man die de realiteit achter zich laat en zijn eigen verzonnen wereld in trekt.’
- Matteo Garrone
Vanaf vandaag draait de Italiaanse film Reality in de Nederlandse bioscopen. De komedie van de Italiaanse regisseur Matteo Garrone werd in Cannes, net zoals zijn vorige film Gomorra, bekroond met de Grand Prix. En hoewel Reality het verhaal is van een visboer uit Napels, beginnen we bij een beeldhouwer uit Cyprus.
RADELOZE LIEFDE
Er was eens een prins die leefde op het eiland Cyprus. Zijn naam was Pygmalion, en van beroep was hij beeldhouwer. Omdat hij zijn hele leven zondige vrouwen had gezien, wilde Pygmalion voor altijd alleen blijven. Hij omringde zich liever met zijn eigen, perfecte kunstwerken.
Aan één beeld in het bijzonder had hij jaren gewerkt, net zolang tot hij het ivoor een perfecte schoonheid had geschonken. Het was een beeld van een vrouw, en hij noemde haar Galatea. Het onvermijdelijke gebeurde: Pygmalion werd verliefd op zijn eigen schepping. Hij bracht haar cadeaus en behing haar met juwelen, maar Galatea bleef koud en hard. Pygmalion dreigde weg te kwijnen door zijn onbeantwoorde liefde.
Toen er op een dag in heel dorp wierook werd gebrand voor Aphrodite, de godin van de liefde, bracht Pygmalion zichzelf ertoe naar het altaar te gaan waar voor haar werd geofferd. Daar, vlak voor het altaar, sprak hij zijn wens uit: ‘Geef mij een vrouw, die lijkt op die van ivoor.’ Eenmaal thuis kuste hij zijn Galatea, en als door een wonder werd het ivoor soepel en warm. Pygmalions gebeden waren verhoord.
REALITEITSZIN
Het verhaal van Pygmalion is een bekende mythe uit de oudheid, die veel populariteit heeft genoten in de eeuwen erna. De verblindende liefde voor zijn eigen schepping, waardoor Pygmalion alle realiteitszin verloor, staat centraal in de mythe. Op vergelijkbare wijze verliest ook Luciano, de visboer uit Napels die de hoofdrol speelt in Reality, door zijn eigen hoop en dromen de realiteit uit het oog.
© Imagine film
Visboer Luciano lacht en fluit zichzelf door zijn eenvoudige leven in een armoedige buitenwijk in Napels. Op het marktplein waar hij zijn vis verkoopt maakt hij zich geliefd bij zijn klanten en buurtgenoten door ze op zijn eigen, typische wijze te amuseren. Op een dag als alle andere wordt Luciano door zijn kinderen overgehaald om auditie te doen voor het populaire televisieprogramma Big Brother (Grande Fratello). Een hoopvolle droom van een leven in de schijnwerpers doemt op en veroorzaakt grote opwinding in Luciano’s familie en in de hele buurt.
Het duurt even voordat de droom ook Luciano zelf weet te grijpen, maar langzaam aan raakt hij geobsedeerd door het idee. Als Luciano door de eerste auditieronde heen komt, laat hij zijn hoop en dromen de vrije loop. Langzaam maar zeker verliest hij, als de verliefde Pygmalion, zijn grip op de realiteit. Zijn droom om te ontvluchten aan het leven waar hij zich met goede moed doorheen lachte, het kleine beetje hoop op een glamourleven in de schijnwerpers, ontwricht uiteindelijk zijn leven en dat van zijn familie.
FABELACHTIG
‘Het is een reis vol verwachting, van hoop en dromen,’ vertelt regisseur Matteo Garrone. ‘Dit is een film over hoe we de realiteit ervaren, het verhaal van een man die de realiteit achter zich laat en zijn eigen verzonnen wereld in trekt.’ Tijdens het filmen bleef Garrone zoeken naar een ‘fabelachtige kwaliteit, een soort magisch realisme.’
Reality blijkt geen uitgesproken komedie, maar eerder een dramatische satire waarin de hedendaagse obsessie met roem op kritische wijze wordt belicht. De werkelijkheid van Luciano is duizendmaal harder dan die van het sprookjesachtige ‘en ze leefden nog lang en gelukkig’ van Pygmalion en zijn gematerialiseerde droomvrouw Galatea.
Er zit onvermijdelijk dubbelzinnigheid in een film die Reality heet, maar in het geval van hoofdrolspeler Luciano, vertolkt door Aniello Arena, is de werkelijkheid extra hard. Wegens banden met de maffia en betrokkenheid bij moordzaken zit hij in het echte leven een levenslange straf uit in de gevangenis van Volterra. Achter die zwaarbewaakte deuren leerde hij acteren, wat er uiteindelijk toe zou leiden dat hij in theaters en nu zelfs in films speelt. Aan het einde van de dag slaapt hij echter altijd achter slot en grendel.
REALITY KIJKEN
Reality draait vanaf vandaag in filmhuizen in heel Nederland. Klik hier voor tijden en tickets. Bekijk hier vast de trailer:
Rome-tip: Fellini’s filmparadijs
Het filmfestival in Rotterdam is in volle gang – met vandaag onder andere de langverwachte première van Bertolucci’s Io e Te (naar het boek van Paolo Giordano). Om in filmsferen te blijven wandelen we over de sets en langs de studio’s van Cinecittà – de filmstudio’s van Rome.
Fellini, Coppola en Scorsese gingen je voor: hier werden films als Ben Hur, The Godfather III, La vita è bella en Gangs of New York opgenomen. Maar ook het oude Rome is nagebouwd op een van de sets; daar werd bijvoorbeeld BBC’s hitserie Rome gemaakt.
De set van Martin Scorsese’s Gangs of New York
Deel 2 van de set van Gangs of New York
Het oude Rome nagebouwd, voor o.a. BBC’s Rome
Deel 2 van de set van BBC’s Rome
‘Middeleeuws’ Italië, set gebruikt voor o.a. de balkonscène van Romeo en Juliet
Fellini’s filmparadijs: in ‘zijn’ Studio Cinque maakte Fellini bijna al zijn films
Decorstukken van weleer, met o.a. delen van de Ara Pacis
CINECITTA BEZOEKEN?
De filmstudio’s van Rome liggen ongeveer 9 kilometer ten zuiden van het centrum. Je kunt er gemakkelijk komen met metrolijn A, of per taxi. Kijk voor meer informatie op de website van Cinecittà!
Alles over Prometheus
De wereld was nog maar net geschapen, met al haar dieren, bomen en planten, maar nog zonder mensen, toen Prometheus op aarde kwam. Hij was de zoon van de Titaan Iapetus, het godengeslacht dat door Zeus was verslagen. Prometheus was creatief en vindingrijk en wist dat er in alles op aarde goddelijk zaad bevat. Hij nam klei uit de aarde en kneedde er een gestalte mee naar het evenbeeld van de goden. Hij sloot er goede en slechte eigenschappen in en hij vormde de menselijke ziel. De bezielde klei werd ten slotte leven ingeblazen door de godin Pallas Athena. Zo ontstond de mens.
En toen was er vuur
De mens bevolkte de aarde, maar liep wat doelloos rond. Zij bezaten de goddelijke vonk, maar hadden er geen weet van en geen doel voor. Prometheus besloot dat hij zijn schepsels naar de juiste weg moest leiden. Hij leerde hen zien en horen, maar hij leerde hen ook over de wisseling van de seizoenen, de kunst van het bouwen en ga zo maar door. Wat nog ontbrak, zo wist Prometheus, was het vuur. Met een list wist Prometheus de kunst van het vuur en vuur maken aan de goden te ontfutselen; hij bracht een fakkel van de hemel naar de aarde en schonk de mens de kracht van het vuur. Zeus moest met lede ogen aanzien hoe Prometheus het vuur had ‘gestolen’. Natuurlijk bedacht hij wel een passende straf. Hij stuurde een beeldschone jonge vrouw naar de aarde, Pandora, die alom bewondering zaaide. Zij schonk aan Epimetheus, de broer van Prometheus, een mooi versierde doos. Nauwelijks had hij de doos geopend of de aarde werd bezaaid met narigheid, ziektes, rampspoed en wat al niet. Tussen al het kwaad zat er een enkel goed in de doos van Pandora: de hoop.
De eeuwigdurende straf
Hoe het afliep met Prometheus? Niet best. De toorn van Zeus, die zich belazerd voelde, was nog niet bedaard. Hij liet hem naar de Tartarus sleuren en aan een huiveringwekkende afgrond hangen. Daar zou hij zijn eeuwigdurende straf ondergaan: hij bungelde daar maar, zonder eten of drinken, terwijl een arend keer op keer zijn lever uitpikte, die steeds weer aangroeide. Prometheus onderging eeuwenlang deze kwelling, totdat Heracles eens langskwam en door medelijden werd verteerd. Hij schoot de arend dood en verloste Prometheus uit zijn lijden.
Prometheus door Peter Paul Rubens
Ridley Scott’s Prometheus
Waarom ik het verhaal van Prometheus vertel? Omdat heel wat mensen binnenkort een bezoekje zullen brengen aan de nieuwe film van Ridley Scott, genaamd Prometheus. Hoewel ik vermoed dat de raakvlakken schaars zullen zijn, zal iets van de gedachte van de mythe van Prometheus toch in de film verweven zijn. Voor wie een extra laagje aan de film wil toevoegen, dus.
Nieuwsgierig naar de film? Bekijk hier de – nogal bloedstollende – trailer:
Wie was Orpheus eigenlijk?
Dit weekend staat in het teken van geboortes; die van de Eeuwige Stad bijvoorbeeld, waarover ik gister schreef. Daarom stond ik ook even stil bij de geboorte van Orpheus kijkt om. Gek genoeg is Orpheus zelf nog niet eerder aan bod gekomen. Zijn verhaal, het grootste liefdesverhaal van voor Romeo en Julia, heeft een permanent plekje gekregen op deze site dat je hier kunt lezen.
Dat verhaal, dat veel meer is dan een liefdesdrama, heeft talloze mensen geïnspireerd tot andere vormen van kunst. Het is bijvoorbeeld eindeloos vaak verbeeld door schilders door de eeuwen heen. Michael Fragstein liet zich eveneens inspireren, door Orpheus’ wandeling door the land of the lost and found… Hij gaf er zijn eigen interpretatie aan, die de grenzen van de verbeelding opzoekt, en maakte met behulp 2000 digitale tekeningen een filmpje waarin metamorfosen centraal staan. Lees het verhaal van Orpheus, bekijk het filmpje en laat je gedachten de vrije loop…
3 epische films
Homerus en Vergilius schreven er beiden één: een lang verhalend gedicht, een heldendicht over historische, legendarische of mythologische gebeurtenissen. Een epos. Tegenwoordig wordt het woord bijna alleen nog in de filmwereld gebruikt. Nog steeds wordt dan gedoeld op een lang verhaal, en vaak gaat het om een familieverhaal dat van generatie op generatie gevolgd wordt, terwijl tegelijkertijd de grote lijnen van de geschiedenis worden gevolgd. Het persoonlijke wordt afgewisseld met het universele, en de scheidslijn steeds onduidelijker. Het zijn de films die dat voor elkaar krijgen, die het predicaat ‘episch’ krijgen.
Terwijl de filmwereld weer even in de ban is van de oscars, hieronder een lijstje evergreens: drie epische (Italiaanse) films die wat mij betreft de eindeloze kijkuren meer dan waard zijn:
1900
Bernardo Bertolucci schiep twee personages en liet hen beiden op dezelfde dag, aan het begin van de 20e eeuw, geboren worden. Alfredo als zoon van een rijke landeigenaar, Olmo een arme boerenzoon. Een vriendschap against the odds ontstaat, maar het fascisme drijft een wig tussen de mannen, en de jeugdvriendschap blijkt niet bestand tegen het de verhoudingen in de wereld.
La meglio gioventù
De broers Matteo en Nicola zijn de hoofdpersonen die je bij de hand nemen en langzaam steeds dieper meenemen in de geschiedenis van hun familie en die van het Italië van de tweede helft van de vorige eeuw. De dramatische gebeurtenissen binnen de familie gaan soms naadloos over in die van het land, zodat een kunstig geschilderd portret van beiden wordt gecreëerd.
Le cose che restano
De film die je misschien nog wel het meest van alle drie aangrijpt, of naar de keel doet grijpen, is Le cose che restano. De titel komt uit een gedicht van Emily Dickinson; ‘Some things that stay there be: grief, hills, eternity.’ De pijn van een bijna ondragelijk verlies van een familie is de leidraad van een meeslepend, gelaagd verhaal. Een verhaal over de dingen die gaan en de dingen die blijven, uitgerekend tegen de achtergrond van de Eeuwige Stad.
Caesar moet sterven
Paolo en Vittorio Taviano, foto L'Espresso (La Repubblica)
Ze zijn 80 en 82 jaar oud en (gelukkig) nog altijd niet uitgefilmd. Afgelopen weekend wonnen de broers Paolo en Vittorio Taviani tijdens het internationale filmfestival in Berlijn de Gouden Beer voor de beste film. Cesare deve morire, oftewel ‘Caesar moet sterven’, is de naam van de film over een groep gedetineerden in een zwaarbewaakte gevangenis, die samen werken aan Shakespeare’s toneelstuk Julius Caesar.
De gebroeders Taviani begonnen al in de jaren vijftig met films maken, maar braken internationaal door in 1977 met de film Padre padrone, een boerendrama dat zich afspeelt op Sardinië, waarmee ze in Cannes een Gouden Palm wonnen. Mijn hart wonnen de broers echter met Kaos (1984), een film die, net als bijvoorbeeld het werk van Fellini, kijkt als driedimensionale poëzie.
Kaos is de verfilming van vijf novellen van de beroemde Siciliaanse schrijver Luigi Pirandello. De vijf verhalen spelen zich af op Sicilie en zijn, tot op zekere hoogte, uit het leven gegrepen. Wat Kaos tot ‘driedimensionale poëzie’ maakt, zoals ik hierboven schreef, zijn niet de verhalen an sich, maar zit hem er juist in dat de verhalen zichzelf overstijgen: daar waar het persoonlijke universeel wordt. Pirandello schreef een verhaal over twee zoons en hun analfabete moeder, een over een maanzieke man, een over een levensgrote kruik, een over een dorpje waar men de doden niet meer mag begraven, en over een fictief gesprek met een dode moeder. Maar hij schreef tegelijkertijd een boek over de vervreemding; van de wereld ten opzichte van de mens, en van de mens ten opzichte van zichzelf.
Een voorbeeld: La Giara, oftewel ‘De Kruik’, het derde verhaal dat de gebroeders Taviani verfilmden. Na een uitzonderlijk goede oogst besluit de norse Siciliaanse landheer Don Lollò een enorme kruik te bestellen voor zijn olijfolie. De reuzenkruik kost hem een rib uit z’n lijf; hij is dan ook extra zuur wanneer deze na korte tijd in tweeën breekt. Hij vraagt een reparateur, die zijn werk van binnen in de kruik begint. Wanneer hij klaar is, blijkt hij zichzelf in de buik van de kruik te hebben opgesloten. Don Lollò is onverbiddelijk: hij weigert zijn mooie kruik nogmaals stuk te maken om de man te bevrijden. De slimme reparateur weet uiteindelijk de boeren die voor Don Lollò werken zo te bespelen, dat deze zelf uit woede de kruik kapot slaat.
Fragment uit La Giara (De Kruik)
De gelaagdheid in de verschillende verhalen maakt Kaos tot een must see voor iedereen die nog films kan verdragen die niet zo vreselijk snel gaan en die niet overlopen van actie of romantiek. Gezien het recente succes van de stomme film The Artist moeten er daar toch nog heel veel van zijn.
De verwachtingen voor Cesare deve morire zijn dus hoog. De ondertitel van de gevangenisfilm spreekt in elk geval aan: L’Arte è la prima forma di liberta. ‘Kunst is de hoogste vorm van vrijheid’.
Of en wanneer de film in Nederland gaat draaien is nog niet bekend, maar je kunt wel vast online de (Italiaanse) trailer bekijken.
