Orpheus kijkt om

Slapen op de koepel van de Sint-Pieter

Hij brengt al een aantal nachten door op de koepel van de Sint-Pieter in Rome: Marcello Di Finizio, strandtenthouder uit Triëst. Di Finizio protesteert met spandoeken op het hoogste puntje van Vaticaanstad, omdat zijn restaurant in Triëst enkele jaren geleden door brand werd verwoest en hij sindsdien geen steun heeft gekregen om opnieuw te beginnen. Bekijk hier de fotoserie op Corriere.it.

Foto: Corriere.it / Benvegnù Guaitoli Cimaglia

De martelaren van Otranto

14 augustus, 1480. Zo’n achthonderd inwoners van de Zuid-Italiaanse stad Otranto worden door Turkse veroveraars op brute wijze onthoofd, omdat ze weigerden hun christelijke geloof af te zweren en zich tot de islam te bekeren. Deze maand haalden de 800 martelaren van Otranto weer even het (rkk) nieuws: Paus Franciscus verklaarde hen op 12 mei 2013 heilig.

Kathedraal van Otranto, detail

Het meest oostelijke stukje Italië
Otranto is de meest oostelijk gelegen stad van heel Italië. Het oude centrum van het havenstadje wordt omsloten door een imposante stadsmuur die nog vrijwel intact is. Binnen die muren heerst een fijne sfeer, die weinig van doen heeft met de naargeestige en angstaanjagende verhalen rondom het (fictieve) kasteel dat de hoofdrol speelt in Horace Walpole’s griezelroman The Castle of Otranto. Het boek gaf desalniettemin veel bekendheid aan het kleine havenstadje aan de Ionische Zee.
De echte burcht van Otranto geeft het stadje eerder een charmante, historische aanblik. Voordat het kasteel werd gebouwd was Otranto al een havenplaats van enig belang van de Grieken van Zuid-Italië, en later van de Romeinen. Zoals in de rest van Puglia namen later de Byzantijnen en daarna de Turken de macht over.

Kathedraal van Otranto, interieur

Slachtpartij
Op 28 juli van het jaar 1480 bereikte de Ottomaanse (Turkse) troepen de kust van Puglia. Otranto, dat op dat moment bij het koninkrijk Napels hoorde, werd twee weken later, op 11 augustus, door hen ingenomen.
Bij de inname van de stad werden zo veel mogelijk mannelijke inwoners afgeslacht – zo’n vijfduizend vrouwen en kinderen werden op hun beurt als slaven weggevoerd. Enkele honderden mensen waren naar de kathedraal gevlucht, waaronder aartsbisschop Stefano Argercolo de Pendinellis. De Turken vielen de bisschopskerk binnen en richtten er een bloedbad aan: niemand zou de slachtpartij overleven. De aartsbisschop werd onthoofd en op een spies gezet, de kathedraal werd door generaal Gedik Ahmet Paşa veranderd in een paardenstal.
De ruim 800 inwoners van Otranto werden bij die Turkse inval geëxecuteerd, omdat ze weigerden zich tot de islam te bekeren. De beenderen van deze martelaren zijn later naar de kathedraal van de stad overgebracht, waar ze sindsdien achter glas tentoon worden gesteld.

Mozaïekvloer in de kathedraal van Otranto; ‘monnikenwerk’ van fra Pantaleone

Monnikenwerk
De romaans-gothische kathedraal van Otranto is een van de juweeltjes van de stad en de grootste die je in de hele regio kunt vinden. Karakteristiek voor de religieuze architectuur in Puglia is het 15de-eeuwse rozetraam dat op de façade prijkt. Recht daaronder bevindt zich de barokke toegangspoort van de kathedraal. Binnen in de kerk, die verdeeld is in drie schepen, vind je in het midden een vloermozaïek dat dateert uit de 12de eeuw. Het maken van de uit duizenden stukjes bestaande mozaïek was met recht een monnikenwerk: fra Pantaleone, een geduldige monnik uit het verderop gelegen klooster San Nicola di Casole, werkte er tussen 1163 en 11635 onafgebroken aan. Op het mozaïek zijn onder andere de Ark van Noach, de Toren van Babel, de tekens van de dierenriem, Alexander de Grote en Koning Arthur te zien – een vreemd en bont gezelschap van bijbelse en heidense figuren. Het kunstwerk wist als een van de weinige te ontsnappen aan de vernielingszucht van de Turken en is daarom des te meer van waarde voor de stad. In het rechterschip vind je de Cappella dei Martiri, waar de eerdergenoemde relieken van de martelaren van Otranto in vitrines te zien zijn.

♥

Meer lezen over Puglia?

Florentijnse kunst van de middeleeuwen tot de renaissance

Sinds deze week kun je in Florence een bijzondere tentoonstelling bezoeken. Dal Giglio al David
Arte civica a Firenze fra Medioevo e Rinascimento in de Galleria dell’Accademia laat je kunstwerken zien die eens de publieke gebouwen van de republiek Florence sierden – kunst die regelrecht afkomstig is van de muren van de stadsbestuurders en de gildes. Door de kunstwerken te bekijken met in het achterhoofd hun originele context, krijg je een beter beeld van de rol die deze kunst speelde in de ‘communicatiestrategie’ van de republikeinse instellingen.

Antonio Benci (‘il Pollaiolo’), Hercules en de Hydra (1470)
Uit: Florence, Galleria degli Uffizi

Biagio d’Antonio Tucci, Allegorii van Vrouwe Justitia della Giustizia (1470-1475). Uit:
Florence, Galleria degli Uffizi

Domenico Benzi
De armen die Siena zijn uitgezet da Siena worden opgevangen in Florence (1335-1347), Membranaceo;
Uit: Firenze, Biblioteca Medicea Laurenziana

Nardo di Cione (Firenze, doc. 1343-1365), Madonna op de troon met kind en de heiligen Zanobi, Giovanni Battista, Reparata e Giovanni Evangelista (1356)
Uit: Brooklyn, Brooklyn Museum

Tentoonstelling bezoeken
Dal Giglio al David
Arte civica a Firenze fra Medioevo e Rinascimento
t/m 08/12/2013
Galleria dell’Academmia, Florence
Klik hier voor meer informatie!

Kunst voordat het kunst is

Kunstliefhebbers mogen, als ze geluk hebben, nog wel eens aanwezig zijn bij de opening van een tentoonstelling. Weblog Istallator had het briljante idee om zelfs die early birds nog een stapje voor te zijn; zij kwamen bij grote tentoonstellingen en andere belangrijke gebeurtenissen in de kunstwereld kijken voordat ze geopend werden. Dat leverde geweldige foto’s op.

Keulen: een gouden, gevleugelde auto wordt geinstalleerd op het stadsmuseum van Keulen (4 april 2013). AFP PHOTO / OLIVER BERG (artdaily)

Polen – Een gigantisch standbeeld van paus Johannes Paulus wordt in Czestochowa opgericht. AP Photo/Czarek Sokolowski

Parijs – De gevleugelde Nike werd ooit van haar voetstuk gehaald om haar naar het Franse platteland te brengen. Deze gebeurtenis werd door verschillende fotografen vastgelegd, waaronder Pierre Jahan. Foto: Y&R Lisbon-Behind the scenes

Nog veel meer foto’s en verhalen vind je via deze link!

Het hert van Piazza S. Eustachio

*Dit is een aflevering in de serie Straatverhalen van Rome.*

Vlak achter het Pantheon in Rome bevindt zich een klein pleintje dat bekend staat om koffie. Dat wil zeggen, er bevindt zich een koffiebarretje met dezelfde naam als het pleintje (S. Eustachio), waar volgens velen de lekkerste koffiebonen van de stad worden gebrand en de beste espresso’s en ijskoffies geserveerd. Tot 1870 werd hier bovendien de beroemde fiera della Befana gehouden, voordat het naar Piazza Navona verhuisde. Tijdens die festiviteiten kwam heel Rome bijeen op het kleine plein. De beroemde koffiebar is uiteraard vernoemd naar het plein, maar waar het plein dan weer precies naar vernoemd is, weten maar weinig mensen.

De koffie van S. Eustachio

Het hert van Piazza S. Eustachio
Wanneer een straat en een plein in Rome naar een heilige zijn vernoemd, betekent dat bijna altijd dat zich ergens in de buurt een kerk bevindt die gewijd is aan dezelfde santo. Dat klopt ook hier; Via en Piazza S. Eustachio zijn vernoemd naar de Basilica di S. Eustachio, in sommige historische documenten ook wel verkort als Sancto Stati. De kerk is gemakkelijk te herkennen: bovenop het dak zie je de karakteristieke kop van een hert, met op zijn hoofd niet alleen een gewei, maar ook een kruis.

De hertenkop verwijst naar het bijzondere verhaal van Eustachius, die ooit door het leven ging als Placidus. Toen Placidus, generaal in het leger van Trajanus in de vroege 2de eeuw, eens ging jagen in de heuvels bij Tivoli, stuitte hij op een hert met een gloeiend kruis in zijn gewei (volgens een andere versie van het verhaal zag hij het gezicht van Jezus de Verlosser, maar dat terzijde). Natuurlijk bekeerde de heiden Placidus zich na het zien van dit wonder tot het christendom; bij zijn doop nam hij de naam Eustachius aan. Toen enkele jaren later Hadrianus aan de macht kwam, werd hij door de nieuwe keizer veroordeeld vanwege zijn bekering tot het christendom en de daaruit voortvloeiende weigering de Romeinse goden te eren.

Hertenkop op de drempel van Bar S. Eustachio

Eustachius, zijn vrouw en zijn kinderen werden letterlijk voor de leeuwen gegooid. Een tweede wonder gebeurde: de leeuwen durfden de vrome christenen niet aan te raken en wendden hun koppen zelfs van ze af. Het leek de keizer gepast om de hele familie dan maar levend te koken in een grote bronzen ketel. Hoewel ze in de ketel stierven, bleken hun lichamen bij het opruimen van de boel helemaal intact gebleven.

De kleine christengemeente in Rome eerde de herinnering aan Eustachius en de wonderen die waren geschied door een heilige plaats op te richten op de plaats waar zijn huis had gestaan. Later, rond 1200, richtte Celestinus III precies op die plek een kerk op; de Basilica di S. Eustachio. De klokkentoren die je nu nog links van de (17de-eeuwse) façade kunt zien dateert uit die vroege periode. Wie goed kijkt, ziet dat de onderste ramen in de toren zijn dichtgemetseld; dat zijn ze al sinds de 17de eeuw, al weet niemand waarom.

Het visioen van S. Eustachius, door Pisanello (1436)

In de loop der eeuwen werd de Basilica di S. Eustachio meerdere keren gerestaureerd. De hertenkop werd gemaakt door Paolo Morelli aan het begin van de 17de eeuw, natuurlijk refererend aan het visioen van Eustachius. Achter de ijzeren hekken die de porticus afsluiten zijn een aantal oude inscripties te vinden. Binnen in de kerk wordt een urn bewaard met daarin de overblijfselen van Eustachius en zijn gezin. Ook op het baldakijn bij het altaar vind je het hert terug.

De oudste universiteit en de kamerheer van Farnese

De top van de S. Ivo alla Sapienza, gezien vanaf Piazza S. Eustachio

Eeuwenlang diende de S. Eustachio als een soort bijgebouw van het palazzo van de Sapienza, de universiteit van Rome die al in 1303 werd opgericht. Bij diezelfde universiteit hoorde een kapel, de Sant’Ivo alla Sapienza, vanaf het Piazza S. Eustachio te herkennen aan het ongewone, wervelende kerktorentje dat wel wat weg heeft van taart. Tot 1570 werden de diploma’s van de Sapienza-studenten uitgereikt in de Basilica di S. Eustachio.
Op de gevel van de S. Eustachio vind je (links, op de hoek met Via di S. Eustachio), net als in de binnenhof van de Sant’Ivo alla Sapienza, een plaquette ter herinnering aan een van de meest hevige overstromingen van de Tiber, in 1495.
Speciale vermelding verdient ook het huis van Tizio di Spoleto aan Piazza S. Eustachio; het beschilderde palazzo op de hoek met Via della Palombella. Tizio was de kamerheer van Alessandro Farnese aan het einde van de 16de eeuw. De fresco’s die de buitenmuren sieren zijn gemaakt door Taddeo Zuccari en dankzij recente restauraties in goede staat.
Romeins restje
Vlak voordat je het plein verlaat via de Via degli Staderari, zie je nog een fontein met een oud Romeins bassin. Het gigantische marmeren waterbekken werd, in acht stukken, in 1985 gevonden bij opgravingen in een aantal nabijgelegen palazzi. Archeologen concludeerden dat het ooit onderdeel moest zijn geweest van een thermengebouw dat tijdens het bewind van keizer Nero werd gebouwd (rond het jaar 62; tot het badhuis behoorden ook de twee gigantische zuilen die je nog kunt zien in Via S. di Eustachio).

De oudste grottekeningen

Volgens de Huffington Post zijn de vroegste bekende grotschilderingen misschien niet door de handen van ‘moderne mensen’ gemaakt, maar door Neanderthalers. Lees via deze link het hele artikel.

‘Panel of Hands’ in de grot El Castillo. Foto: Huffington Post

Het Florence van Dante

Zoals het een goede page turner betaamt, las ik ‘em in twee dagen uit. Ik heb het natuurlijk over Inferno, het nieuwe boek van bestsellerauteur Dan Brown.

‘Lasciate ogne speranza voi ch’intrate’
‘Laat varen alle hoop, gij die hier binnentreedt’

- Dante, La Divina Commedia, Inferno (Canto III,9)

Puzzelstukjes
Over een nieuw boek van Dan Brown schrijven is tricky business; voor je het weet heb je net een puzzelstukje teveel weggegeven. Waar het zich afspeelt zal inmiddels voor de meeste mensen wel duidelijk zijn; Robert Langdon dwaalt in Inferno voornamelijk door de eeuwenoude straten van Florence. Van de Duomo tot de David – alle hoogtepunten van die stad schitteren als decor en natuurlijk ook, zoals je van de kunsthistorische thematiek in de boeken van Brown gewend bent, in het verhaal. De hoofdrol in het plot speelt echter dat wereldberoemde, 14de-eeuwse boek: La Divinia Commedia, van Dante Alighieri.

 
Het is maandag. Robert Langdon wordt wakker in een ziekenhuis. Pijn en verwarring schieten door zijn hoofd: waar is hij? Wat is er gebeurd? De artsen lijken gestrest, stellen vragen die zijn geheugen moeten testen. Pas als hij door een raam in de verte de toren van de Badia ziet, beseft hij dat hij niet in het ziekenhuis van Massachussetts, USA ligt. Hij is in Florence, Italië. Hij heeft geen flauw benul hoe hij hier terecht is gekomen.

Niet lang na Langdons besef van de vervreemdende situatie waarin hij zich bevindt, nog loom en onscherp van de pijnstillers en kalmeringsmiddelen, barst de actie los. Een schotwond in zijn hoofd deed hem in het ziekenhuis belanden – Robert Langdon mag van geluk spreken dat het slechts een schampschot was. Buiten wachtte iemand al ongeduldig om de klus – die door een koerende duif was mislukt – alsnog te klaren. De jonge vrouwelijke arts Sienna Brooks weet Langdon nog net op tijd in veiligheid te brengen, en een spectaculaire vlucht uit ziekenhuis volgt. Vanaf dat moment begint zich, langzaam en puzzelstukje voor puzzelstukje, voor de lezer en Langdon zelf te ontvouwen wat er vooraf ging aan de moordpoging: waarom Robert Langdon achterna gezeten wordt, wat er al die tijd al in zijn jasje verstopt bleek te zitten, waarom hij visioenen heeft van bloedrood water met eruit stekende lichaamsdelen en een figuur met een masker met snavel op zijn hoofd…

Genremeester
Er was wereldwijd nogal wat te doen over de verschijning van ‘de nieuwe Dan Brown’. Maakt Brown met Inferno zijn belofte waar? Dat hangt uiteraard af van hoe je die belofte definieert. Ja, is denk ik het antwoord.

Dan Brown creëerde met De Da Vinci Code een genre voor zichzelf. Een genre waarin, zoals vertaler Theo Veenhof dat zo mooi verwoordde tijdens de perspresentatie van het boek, ‘he married the page turner to beauty’. Of we hier met hoge of lage literatuur te maken is een kwestie die ik links laat liggen. Een genre in het leven roepen is niet niks. Een meester in je genre ben je dan al snel, maar om dat te blijven, om je eerdere prestatie te evenaren, dat is een hele kunst. Die belofte heeft Dan Brown met Inferno zeker waargemaakt.

Verder lezen
Inferno
Dan Brown
Vertaling: Marion Drolsbach, Erica Feberwee en Yolande Ligterink
Redactionele bewerking: Theo Veenhof
ISBN 9789024561858 | € 22,95
Uitgeverij Luitingh-Sijthof

Bestel Inferno nu via deze link op Bol.com!

Hebben musea gestolen kunst in bezit?

Het Metropolitan Museum of Art (MET) in New York haalde deze maand de krant, met het nieuws dat was besloten om twee antieke beelden ‘terug te geven’ aan Cambodja. Het nieuws blies nieuw leven in oude vragen: hoeveel objecten in de collectie van musea zijn eigenlijk ooit gestolen? Welke kunstwerken zouden eigenlijk terug naar ‘huis’ moeten worden gestuurd? Lees er hier een artikel over in The Verge.

Dood in Venetië

Op 3 juli aanstaande gaat de opera Death in Venice, de laatste opera van Benjamin Britten (1913-1976), in première bij De Nederlandse Opera.

Scène uit Death in Venice (Foto DNO, Ian Bostridge & Peter) Coleman

Pure en perfecte schoonheid
Death in Venice is gebaseerd op de beroemde novelle Der Tod in Venedig van Thoman Mann, uit 1911. In het verhaal staat een getormenteerde Duitse schrijver op leeftijd, Gustav Aschenbach, centraal. Aschenbach wordt steeds meer gekweld door twijfels over zijn kunst en reist af naar Venetië. Hier raakt hij totaal in de ban van Tadzio, een beeldschone jongen van Poolse afkomst. In hem ontdekt Aschenbach de pure en perfecte schoonheid waar hij zijn hele leven naar heeft gestreefd. Zelfs wanneer Venetië wordt getroffen door een pestepidimie, beslist Aschenbach om daar te blijven, om maar dicht bij Tadzio te kunnen zijn.

Bezoeken
Death in Venice
Het Muziektheater Amsterdam
Première: 3 juli 2013
Voorstellingen: 5 en 7 juli 2013
Bestel via deze link kaarten voor Death in Venice!

Meer opera
Tot eind mei speelt DNO La traviata van Giuseppe Verdi:

Op 4 juni gaat bij DNO in première: Die Meistersinger von Nürnberg van Wagner:

De geschiedenis van tafelmanieren

De Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam krijgen een bijzonder historisch cadeau van het echtpaar Heijting uit Amsterdam: meer dan 2000 kook-, huishoud- en etiquetteboeken uit de negentiende en vroege twintigste eeuw. De verzameling wordt morgen overgedragen aan de Bijzondere Collecties.

‘Een geweldige aanwinst die een welkome aanvulling vormt op de bestaande gastronomische collectie’, aldus conservator Joke Mammen. ‘Tafelmanieren en etiquetteleer vormen een belangrijk onderdeel van de geschiedenis van de eetcultuur in de Lage Landen.’

Boek- en kerkhistoricus Willem Heijting – voormalig adjunct-directeur van de Universiteitsbibliotheek van de Vrije Universiteit van Amsterdam – en zijn echtgenote Coby Heijting-Klein zijn hun verzameling gestart in de jaren zestig van de vorige eeuw. Het echtpaar bracht een uitgelezen collectie samen met vele zeldzame uitgaven over etiquette of met huishoudelijke raadgevingen, zoals de eerste druk van Het A.B.C. der huishouding uit 1901 en handgeschreven receptenboeken.

Ter gelegenheid van de overdracht vindt op donderdag 16 mei bij de Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam een minisymposium plaats over de geschiedenis van de Nederlandse eetcultuur.

Collectie Heijting. Foto: Bijzondere Collecties UvA

Collectie Heijting. Foto: Bijzondere Collecties UvA

Collectie Heijting. Foto: Bijzondere Collecties UvA

Collectie Heijting. Foto: Bijzondere Collecties UvA

Collectie Heijting. Foto: Bijzondere Collecties UvA

Bijzondere Collecties bezoeken
De Bijzondere Collecties bevinden zich aan de Oude Turfmarkt 129 in Amsterdam, tegenover de Munttoren.
Openingstijden tentoonstellingsruimte: di-vrij 10.00-17.00, za 13.00-17.00.
Toegangsprijs: € 7,50